ابتکار «فضای امن» برای زنان در غزه؛ از آموزش کودکان تا حمایت روانی از صدها زن آسیبدیده
یک فعال مدنی در غزه با راهاندازی «فضای امن» برای زنان آسیبدیده، تلاش کرده است در دل بحران جنگ، فقر و خشونتهای چندلایه، خدمات روانی و حمایتی ارائه دهد؛ طرحی که ظرف چند ماه به صدها زن گسترش یافته است.
رفیف اسلیم
غزه- بر روی زمینی خصوصی متعلق به خانوادهاش، فعال اجتماعی و زنان «میرفت الزقزوق» تصمیم گرفت «فضای امنی» برای زنان خشونتدیده ایجاد کند؛ طرحی فردی که خود او آغازگر آن بود و هرگز انتظار نداشت تعداد بهرهمندان تنها در مدت یک ماه از هزار زن فراتر رود. او اکنون در جستوجوی تأمین مالی مناسب برای این فضاست که در اردوگاه «السلام» یکی از بزرگترین اردوگاههای جنوب نوار غزه در شهر خانیونس قرار دارد.
میرفت الزقزوق، فعال اجتماعی و دارنده مدرک دکترا، میگوید ایده «فضای امن» در ادامه پروژه مدرسه «بُکرا النا» شکل گرفت. او توضیح میدهد که در ۲۰ اکتبر ۲۰۲۵ تصمیم گرفت مدرسهای برای ساکنان اردوگاه «السلام» تأسیس کند؛ اردوگاهی که در چهار بخش ساخته شده و ۹۰۰ خانواده در آن زندگی میکنند و کودکانشان در میان صفهای توزیع غذا و تانکرهای آب سرگرداناند. او میگوید به حق این کودکان برای آموزش و حمایت روانی باور پیدا کرد و همین موضوع انگیزه اقدامش شد.
از آموزش کودکان تا توانمندسازی زنان
او ادامه میدهد که این اقدام به عنوان یک فعال زن و اجتماعی که از ده سال پیش در این حوزه فعالیت دارد، برایش آسان نبود که وضعیت پس از جنگ را ببیند. بنابراین بدون هیچ بودجهای مدرسه را راهاندازی کرد و موفق شد. اما زمانی که خدمات حمایت روانی را برای کودکان آغاز کرد، متوجه شد که آنها از محیطی ناپایدار میآیند. به همین دلیل تصمیم گرفت کار را از مادران آغاز کند تا بتوان نسل سالمتری ایجاد کرد؛ بنابراین مادران را همراه با فرزندانشان دعوت کرد و هر زن یک جلسه در این فضا حضور پیدا میکرد.
او انکار نمیکند که هنگام افتتاح مدرسه از تعداد زیاد مراجعهکنندگان شگفتزده شد؛ بهطوریکه روزانه بین ۱۰۰ تا ۱۲۰ کودک برای ثبتنام مراجعه میکردند. این موضوع نشان میداد که در واقع به همان تعداد مادر یا حتی کمتر نیازمند حمایت روانی هستند، زیرا برخی از این کودکان خواهر و برادر بودند. در نتیجه با چالشی جدی روبهرو شد: چگونه میتوان این حجم از زنان و کودکان را بدون هیچ حامی در مدت یک ماه مدیریت کرد. در این مسیر از صندوق جمعیت سازمان ملل و انجمن فارغالتحصیلان دانشگاهی کمک گرفت که از این طرح حمایت کردند.
امروز او مدرسه یا «فضای امن» را تنها دستاورد خود نمیداند، بلکه ۴۰ زن شاغلی را که از طریق این طرح صاحب شغل و حقوق ماهانه ثابت شدهاند، بزرگترین دستاورد میداند؛ زنانی که پیشتر با بیکاری و مشکلات شدید اقتصادی روبهرو بودند. علاوه بر این، این فضا خدمات حمایتی برای زنان قربانی خشونت نیز ارائه میدهد؛ از جمله جلسات تخلیه روانی، بستههای بهداشتی و برخی کمکهای غذایی برای توانمندسازی آنان.
خشونت چندلایه
زنان در نوار غزه با اشکال مختلفی از خشونت چندلایه روبهرو هستند. علاوه بر اینکه از جنگی ویرانگر و دو ساله بیرون آمدهاند، با خشونت اجتماعی، اقتصادی و روانی نیز مواجهاند. در این میان خشونت خانگی یکی از مهمترین فشارهایی است که بر آنان وارد میشود. او تأکید میکند که زنان پس از خروج اجباری از خانههایشان در پی بمباران، مفهوم کامل امنیت را از دست دادهاند و اکنون به بازتوانی روانی کامل و بازتعریف مفهوم «امنیت» نیاز دارند.
او اشاره میکند که زن فلسطینی نیاز دارد جهان بیرون از او تصویر «قهرمان بودن و تابآوری مطلق» را کنار بگذارد و به جای آن کمک واقعی ارائه دهد، زیرا این زنان در درون خود دچار فروپاشی شدهاند و تنها تلاش میکنند با شرایط موجود سازگار شوند. به همین دلیل برنامه حمایت روانی در این مرکز از یک روز به یک برنامه کامل با نام «طبطبة» تبدیل شد؛ برنامهای شامل ۸ جلسه برای ۵۰۰ زن آسیبدیده که طی آن به آنان آموزش داده میشود چگونه با بحرانها و فشارهای روانی مقابله کنند و چگونه با ایجاد یک برنامه محافظتی، اعتمادبهنفس و ارزشگذاری به خود را بازسازی کنند.
او تأکید میکند که تلاش کرده است برخی تصورات غلط درباره حمایت روانی از زنان «ضعیف» را از بین ببرد و در این فضا زنانی از همه طبقات اجتماعی حضور دارند؛ از خانهداران تا معلمان، پزشکان و استادان دانشگاه. همه آنان تحت فشارهای شدید به مرحله فرسودگی شغلی رسیدهاند. به گفته او، هیچ زن «ضعیفی» وجود ندارد؛ زنانی که برای دریافت کمک مراجعه میکنند، در واقع زنانی قدرتمند هستند.
گسترش ایده و اثر اجتماعی
میرفت الزقزوق میگوید طی سه ماه توانسته به ۱۵۰۰ زن خدمات حمایتی ارائه دهد. او معتقد است که گسترش ایده «فضای امن» در تمام اردوگاهها و شهرهای غزه ضروری است و نبود چنین فضاهایی را یک مشکل جدی میداند. او میپرسد چگونه میتوان زنان را پس از دو سال جنگ و شش ماه گرسنگی و فرسودگی تنها گذاشت.
او در پایان تأکید میکند که وجود «فضاهای امن» در هر اردوگاه یا منطقه یک ضرورت است، زیرا شرایط زندگی زنان در غزه بسیار دشوار است. او میگوید اگر زنی در جنوب غزه بخواهد به این مرکز برسد، باید دو ساعت رفتوآمد زیر آفتاب شدید را تحمل کند و اگر از شهرهای دیگر باشد این زمان دو برابر میشود. او اضافه میکند که گاهی هزینه رفتوآمد را برای موارد ضروری تأمین میکند، اما این راهحل نیست؛ زیرا بسیاری از زنان مادر یا شاغل هستند و نیاز دارند چنین فضاهایی نزدیک محل زندگیشان باشد.