BAHARİN LEHİB

Bamyan - Son yıllarda Afganistan’da sanat, kadınlar için bir mücadele ve direniş aracına dönüştü. Afganistanlı kadınlar, kamusal alanda varlık gösterebilmek için karşılarına çıkan her imkanı değerlendirmeye çalışıyor. Kabil, Bamyan ve diğer taşra kentlerinde kadınlar, ev ekonomisi kursları, İngilizce dersleri, dikiş atölyeleri, halı dokuma çalışmaları ve küçük ölçekli ev içi etkinliklerle bir araya gelerek görünürlüklerini sürdürmeye çalışıyor. Baskılara rağmen bu faaliyetler, kadınların kamusal hayattaki varlığını koruma çabasının bir parçası olarak devam ediyor.

Eğitim merkezleri baskı altında

Bamyan eyaletindeki atmosferin diğer eyaletlerden farklı olduğu gözlemleniyor. Kadınlar ve kız çocukları, halka açık kurslara katılabilmek için saatlerce yürümek zorunda kalıyor. Eğitim merkezleri ise her gün çeşitli baskılarla karşı karşıya. Bazı kişiler merkezlere giderek kadınları kıyafetleri ve medyada görünür olmamaları konusunda tehdit ve baskıyla uyarıyor. Buna rağmen Bamyanlı kadınlar geri adım atmıyor; çalışmayı ve kamusal alanda varlık göstermeyi sürdürüyor.

Sıcaklığın sıfırın altında seyrettiği bir günde Bamyan’da bulunan Qalam Sanat Merkezi’ni ziyaret ettik. Merkezin nemli ve çamurlu bir odasına geçtik. Merkez çalışanı Shakiba Ali bizi karşıladı. İki odadan oluşan merkezin önünde “İyiliği Emretme ve Kötülükten Sakındırma” birimi olarak bilinen “Amr-e-Maruf”tan üç görevli bekliyordu. Görevliler, Shakiba Ali’nin erkek kardeşi ile sert bir şekilde konuşuyordu. Konuşmanın içeriği duyulmasa da, beden dilleri ve yüksek ses tonları, görüşmenin gergin geçtiğini gösteriyordu.

‘Banyan kadınları onların kurallarına uymuyor’

Shakiba Ali ile konuştuğumuzda gülümseyerek, “Bamyan’daki kadınlar onların hiçbir sözünü dinlemiyor. Kıyafet kurallarını da kabul etmediler. Bu nedenle hakaret ve tehditlere başvuruyorlar” dedi.

Shakiba Ali, öğrencilerden birinin yetkililer tarafından “uygunsuz giyinmekle” suçlandığını belirterek, “Öğrencimizi kovalamışlar. Kursumuza kayıtlı olduğunu öğrenince buraya gelip bizi de azarladılar. Artık bu davranışlara alıştık. Ne derlerse desinler, öğrencilerimle çalışmaya devam edeceğim” diye kaydetti.

Genç erkeğin kursla bağlantısını sorduğumuzda Shakiba Ali, “O benim kardeşim. Bir merkez kurduğunuzda başında bir kadının değil, bir erkeğin olması isteniyor. Bu nedenle resmi işlemlerde kardeşim görünüyor. Ancak bu merkezi kuran ve yürüten benim” sözlerine dikkat çekti.

Sınıfta, “uygunsuz kıyafet” gerekçesiyle görevliler tarafından kovalanan 12 yaşındaki kız çocuğu korkarak, “Beni bulmamaları ve götürmemeleri için pazardan buraya koştum” dedi. Korkan kız çocuğunu ise yine merkezdeki diğer kadınlar sakinleştirdi.

Shakiba Ali ve diğer iki öğretmen, sınıftaki öğrencilere hitaben, “Bu tür baskıların bizi izlediğimiz yoldan geri çevirmesine izin vermeyeceğiz” dedikten sonra çalışmalarına başladı.