BAHARİN LEHİB

Herat - Afganistan tarihine bakıldığında, erkek egemen kültürün etkisiyle kadınların toplumsal mücadeleler ve sosyal hareketlerdeki rolü uzun yıllar boyunca gölgede bırakıldı. Oysa kadınlar ekonomi, kültür, edebiyat, sanat ve toplumun gelişiminde her zaman önemli bir yer tuttu. Kadınların temel haklarından uzun süre mahrum bırakılması ve iktidarların onları bastırmak için "namus", "şeref" ve "onur" gibi kavramları kullanması, kadınlar arasında hak bilincinin ve mücadele iradesinin güçlenmesine yol açtı.

Afganistan'ın farklı dönemleri arasında Kral Emanullah Han dönemi (1919-1929), kadınların toplumun eşit bireyleri olarak görülmeye başlandığı dönemlerden biri olarak öne çıkıyor. Bu dönemde ilk kez kız çocukları için okullar açıldı, kadınlar eğitim amacıyla yurt dışına gönderildi ve farklı alanlarda çalışma imkânı buldu.

Taliban'ın yeniden iktidara gelmesiyle birlikte kadın hareketleri de mücadele açısından yeniden canlandı. Kadınlar bireysel ve kolektif biçimde Taliban'ın kadın karşıtı ve baskıcı politikalarına karşı direndi. Bu mücadeleler nedeniyle çok sayıda kadın gözaltına alındı, işkence gördü, aşağılandı ve baskıya maruz bırakıldı. Afganistan'daki kadın mücadelesi; İran, Irak, Suriye, Kürdistan ve Filistin'deki kadın hareketlerinden, ayrıca Mina Keşver Kemal, Devrimci Afganistan Kadınlar Birliği (RAWA) ve Dayanışma Partisi Kadın Kolu'nun çalışmalarından da etkilendi. Bu süreç, Afganistanlı kadınlarının ülkenin neresinde olursa olsun en küçük protesto eylemiyle bile dayanışma ve hak arayışı sesini yükseltmesini sağladı.

Genç ressam gözaltına alındı

Bu nedenle 18 yaşındaki Tahharlı ressam Leyla Ahmedi de, Taliban'ın İyiliği Emretme ve Kötülükten Sakındırma Bakanlığı güçleri tarafından kısa süre önce Herat'ta gözaltına alınan kadınlarla dayanışmak amacıyla kadına yönelik şiddeti anlatan bir duvar resmi yaparak onların sesi oldu.

Tahhar kent merkezine girdiğimizde, bir kamu binasının duvarındaki resim, çevresindeki toz ve su birikintilerine rağmen dikkatimizi çekti. Resmi yapan kişiyi ve onu bu çalışmaya yönelten nedeni öğrenmek için araştırma yaptık. Birkaç gün sonra Leyla Ahmedi'ye ulaştık.

Leyla, Tahhar'ın Rustak ilçesine bağlı yemyeşil bir köyde, dağların arasında yaşıyor. Onu ziyaret etmek için toprak ve engebeli yolları aştıktan sonra ailesinin kerpiç evine ulaştık. Üzüm asmaları ve meyve ağaçlarıyla çevrili evde Leyla, annesi ve ailesi bizi sıcak bir şekilde karşıladı. Küçük kız kardeşi ise bahçeden topladığı taze meyveler, sıcak süt, çay ve yeni pişmiş ekmekle misafirperverlik gösterdi.

‘Cesur kadınların hakları için nasıl sokaklara çıktığını gördüm’

Bir süre sonra Leyla ile sohbet etmeye başladık ve kent merkezindeki duvar resmini ne zaman yaptığını sorduk. Sakin tavrı ve sözlerindeki cesaretle konuşmaya başlayan Leyla şunları anlattı:

"Taliban iktidarı ele geçirdiğinde ilkokul altıncı sınıftaydım. Tahhar, savaşın ilk yaşandığı ve birçok vilayetten önce Taliban'ın kontrolüne giren yerlerden biriydi. Bütün ilçe ve köylerde ailelere evlerinin damına iki bayrak asmaları emredilmişti; evde genç bir kız varsa beyaz, ‘dul’ bir kadın varsa kırmızı bayrak asılması isteniyordu. Bu durum halk arasında büyük korku yarattı. Pek çok aile evini terk ederek Kabil ve diğer vilayetlere gitmek zorunda kaldı. Taliban tüm Afganistan'ı ele geçirdikten sonra ise insanlar yeniden geri dönmeye mecbur bırakıldı."

Bu duyuruyu duyduğunda büyük öfke hissettiğini belirten Leyla, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Eğitimime devam etmeme izin verilmeyince öfkem daha da büyüdü. Afganistan'ın ve Tahhar'ın cesur kadınlarının hakları için nasıl sokaklara çıktığını gördüm. Ben küçük olduğum için gösterilere katılmama izin verilmiyordu ama annem her zaman katılıyordu."

Annesinin yardımıyla kadınlara destek için resim yaptı

Herat'ta kadınların "örtünme kurallarına uymadıkları" gerekçesiyle Taliban'ın İyiliği Emretme ve Kötülükten Sakındırma Bakanlığı güçleri tarafından gözaltına alınmasının kendisini derinden etkilediğini söyleyen Leyla, "Ne olursa olsun onların sesi olmak istedim. Annemin yardımıyla gece boyunca çalışarak bu resmi tamamladım ve kamu binasının duvarına çizdim" dedi.

Leyla sözlerini şu ifadelerle tamamladı:

"Cesareti annemden ve Afganistan'ın diğer kadınlarından öğrendim. Sadece kadın olduğumuz için maruz kaldığımız zulme karşı sesimizi yükseltmemiz ve daha fazla kadının ‘kurban’ olmasına izin vermememiz gerektiğini öğrendim. Eminim ki bir gün bu küçük adımlarımız, Taliban'ın kadın düşmanı yönetimini sarsacak kıvılcıma dönüşecek."