JEVAN ŞERİFZADE

Bukan - Kitap satın alırken güncel fiyatların kitabın arka kapağında yazan fiyatın üzerinde olması artık müşterileri şaşırtmıyor. İran’daki kitap piyasası da uzun süredir diğer ürünlerde olduğu gibi istikrarsızlık yaşıyor. Kitap okuma alışkanlığı da enflasyonun ağır yükü altında giderek krize yaklaşıyor.

Kitap fuarları, her zaman kitap okuma alışkanlığını yaygınlaştırmak için önemli alanlardan biri oldu. Mahabad’da düzenlenen Yaz Kitap Fuarı da bu tür etkinliklere örnek oluşturuyor. Fuar, fiyatların altüst olduğu bir ortamda bu kez sorunları daha açık bir dille ortaya koyarak düzenleniyor.

Fuarın iki tarafındaki kırmızı pankartlarda, kitapların arka kapaklarında yer alan fiyatların artık geçerli olmadığı belirtiliyor. Önceki fuarlara kıyasla daha sakin görünen etkinlikte, okuyucuları çekmek için atık kağıtları kitapla değiştirme uygulamasının yanı sıra yüzde 10 ila 30 arasında değişen indirimler de sunuluyor.

Sergilenen kitapların arasında aynı kitaplardan birden fazla bulunması ve bazı raflardaki boşluklar ziyaretçilerin dikkatini çekiyor. Ayrıca kitapların önemli bir bölümünün çeviri eserlerden, İran dışında basılan kitaplardan veya birkaç yıl önce yayımlanmış eserlerden oluştuğu görülüyor.

İran Kitap ve Edebiyat Evi verilerine göre, son yıllarda kitap başlıklarının sayısı artmasına rağmen basılan nüsha sayısı azaldı. Kitap fiyatları da yükselişini sürdürürken, Aralık 2025-Ocak 2026 döneminde yayımlanan kitapların arka kapak fiyatlarının toplam değeri, Aralık 2024-Ocak 2025 dönemine kıyasla yüzde 76,3 arttı.

Kağıt ve baskı maliyetlerindeki artış da yayınevleri, yazarlar ve dergiler açısından yayın sayısının azalmasına yol açan etkenler arasında yer alıyor. Öte yandan, özellikle siyasi nedenlerle yazarlar ve yayınevleri üzerindeki baskının artması, bu kişileri eserlerini başka ülkelerde bastırmaya, çeviri yapmaya veya elektronik yayımlamaya yöneltiyor.

Maliyet artıyor, kitaplar alışveriş listelerinden çıkıyor

Rojhilat Kürdistan’da isminin açıklanmasını istemeyen bir dergi çalışanı, “Yalnızca üç ay içerisinde dergi basımının maliyeti yaklaşık beş kat arttı. Ekonomik durum nedeniyle kitap ve dergiler ailelerin alışveriş listesinden çıktı. Şimdi yayıncılık ve basım alanındaki fiyatlar da artarken, devlet tarafından herhangi bir destek de sağlanmıyor. Dergiyi ayakta tutabilmek ve bu alandan tamamen çekilmemek için sponsor bulmak ve elektronik versiyon hazırlamak zorunda kalıyoruz” dedi.

Kürt edebiyatı alanında yazar ve çocuk-gençlik oyun yazarı olan Güzize S., siyasi engellerin ve İslami İrşad Bakanlığı’nın getirdiği kısıtlamaların eserlerini yayımlamasının önündeki başlıca engeller olduğunu belirtti. Güzize S., “Eserlerim Kürtçe ve Kürt çocukları için. Bu doğrultuda Kürtlerin simgelerini, tarihini ve kültürünü özgün çizimler ve anlatımla kaleme almaya çalıştım. Ancak bir kadın olarak bu siyasi ve toplumsal yapı ile ekonomik koşullar altında başka bir ülkede bile kitabımı bastırmakta zorlanıyorum” sözlerine dikkat çekti.

Mevcut zorluklara rağmen Mahabad Yaz Kitap Fuarı’nda okuyucuların ilgisini çekebilecek birçok eser hala bulunuyor. Kürtçe ve Farsça kitapların yer aldığı çocuk ve gençlik bölümü en çok ilgi gören bölümlerden biri olarak öne çıkıyor. Çünkü birçok ebeveyn, kendileri için kitap alamasa bile kitap ve okuma yoluyla çocuklarının geleceğinde bir değişim yaratmayı tercih ediyor. İran’da yayıncılık ve basım sektörü, birçok alanda olduğu gibi ağır bir ekonomik durgunluk içerisinde. Ancak kalemler hala yazmaya devam ederken, sansüre, toplumsal cinsiyete dayalı kısıtlamalara ve ekonomik enflasyonun yarattığı baskılara karşı direnme çabası da sürüyor.