Kalkan Balığı: İnsanlık tarihini kadınların emeği şekillendirdi
Günter Grass’ın ‘Kalkan Balığı’ romanı, insanlık tarihini savaşlar ve iktidar mücadeleleri üzerinden anlatan geleneksel yaklaşımı sorgulayarak, kadınların emeğini, mutfağı ve yaşamın devamlılığını tarihin merkezine taşıyor.
Haber Merkezi - Alman yazar Günter Grass, “Kalkan Balığı” adlı destansı romanında eski bir halk hikayesini yeniden yorumlayarak insanlık tarihini farklı bir bakış açısıyla ele alıyor.
Roman, Taş Devri’nde bir balıkçının, kendisine bilgelik ve güç veren konuşan bir balık yakalamasıyla başlıyor. Binlerce yıl boyunca erkeklere devlet kurma, yasa yapma ve savaş başlatma konularında akıl veren balık, zamanla bu öğütlerin yıkımdan başka bir sonuç doğurmadığını fark ediyor. Bunun üzerine erkeklerden uzaklaşarak modern çağda bir grup kadının ağına kendi isteğiyle düşüyor. Kadınların yanında yer aldığını ilan eden balık, insanlığa verdiği zararlar nedeniyle onların yargılamasına boyun eğiyor.
Büyümeyi ve bekleyişi merkeze alan bir anlatı
Romandaki bu sembolik değişimle yetinmeyen Günter Grass, eserin bütün kurgusunu kadınların biyolojik yaşam döngüsü üzerine kuruyor ve bunu erkeklerin siyaset, savaş ve fetihlerle şekillenen zaman anlayışıyla karşı karşıya getiriyor. Romanı, insan gebeliğinin dokuz ayına karşılık gelen dokuz bölümden oluşturuyor. Anlatı, yazarın eşinin hamile kalmasıyla başlıyor ve her bölümde bir ay ilerleyerek dokuzuncu bölümde çocuğun doğumuyla sona eriyor. Böylece Günter Grass, erkeklerin savaş ve fetihlerle şekillendirdiği tarih anlayışının karşısına yaşamı, büyümeyi ve bekleyişi merkeze alan bir zaman anlayışı koyuyor.
Binlerce yılı kapsayan bu anlatıda Günter Grass, on bir efsanevi ve tarihsel kadın aşçının yaşam öyküsüne yer vererek temel düşüncesini ortaya koyuyor: İnsanlık tarihini yalnızca savaş meydanlarındaki liderler değil, mutfaklarda ve yaşamın devamını sağlayan kadınlar da şekillendirdi. Taş Devri’nde insanları besleyen “Awa” adlı ilk aşçıdan Orta Çağ, Otuz Yıl Savaşları ve kıtlık dönemlerinde yaşayan kadın aşçılara, oradan modern çağın temsilcisi “Lena”ya uzanan anlatıda Günter Grass, yemek yapmayı uygarlığın temel unsurlarından biri olarak ele alıyor. Romanda mutfak, kadınların dışlandığı bir alan olmaktan çıkarak, erkeklerin yol açtığı yıkıma rağmen yaşamın sürdürüldüğü ve yeniden üretildiği bir mekan olarak öne çıkıyor.
Felsefi ironi, Kalkan Balığı’nın yargılandığı sahnelerde doruğa ulaşıyor. Balık, ataerkil sistemle uzun süre iş birliği yapmakla suçlanıyor ve erkeklerin dünyayı yönetme fırsatlarını tüketmelerinin ardından onlardan vazgeçtiğini açıklayarak kendini savunuyor. Bununla birlikte Günter Grass, eleştirel dengesini koruyarak yargılama sahnelerinin satır aralarında kadın zaferinin katı ideolojik tahakkümün tersine çevrilmiş bir kopyasına dönüşmesi tehlikesine karşı uyarıda bulunuyor. Kadın gücünün özünün, baskı mantığını yeniden üretmekte değil, yaşamı ve çoğulculuğu korumakta yattığını vurguluyor.
“Kalkan Balığı” yalnızca tarihsel ya da hicivsel bir roman değil, insan varoluşunun anlamını yeniden ele alan kapsamlı bir eser. Okur, dokuzuncu bölümde yeni doğan çocuğun çığlığıyla kitabı kapattığında, Günter Grass’ın geleneksel denklemi tersine çevirmeyi başardığını ve dünyayı yok oluştan koruyan gerçek gücün besleyen elde ve taşıyan rahimde olduğunu kanıtladığını fark ediyor.