Haber Merkezi - Erivan Radyosu’nun en eski dengbêjlerinden Fatma Îsa, 1934 yılında Azerbaycan’ın Erezgîn köyünde dünyaya geldi. Daha sonra, Ermenistan’daki Hamzalî köyüne sürgün edilen Fatma Îsa, yaşamına burada devam etti.

Sürgün, baskı ve zorluklar, hayatının bu döneminde de peşini bırakmadı. Fatma Îsa, zorlu ve gelenekçi bir çevrede büyüdü. Okula gitme imkanı bulamadı, 14 yaşına geldiğinde, diğer Kürt kız çocukları gibi ailesinin zoruyla evlendirildi. Bu dönemde, Müslüman Kürtler arasında kadınların müzikle ilgilenmesi neredeyse suç gibi görülüyordu. Ancak Meryemxan gibi diğer kadınlar gibi, Fatma Îsa da büyük zorluklara rağmen müziğe olan ilgisini sürdürdü.

Radyoda sadece şarkı söyledi

1964 yılında, bir gün Erivan Radyosu’nda görevli Xelîlê Çaçan Mûradov, yakınlardaki bir köye konuk olarak geldi. Ev sahibi Mehemedê Silo, Fatma Îsa’nın güzel sesi ve yeteneğinden bahsetti. Xelîlê Çaçan Mûradov, Fatma Îsa’dan radyoda şarkı söylemesini istedi. O dönemde radyoda Sûsîka Simo ve Belga Qado, ardından da Zadîna Şakir ve Tukasa Xemo gibi kadınlar şarkı söylüyordu. Ancak bu kadınların tamamı Êzidî Kürtlerdi. Fatma Îsa ise Müslüman bir Kürt ailesine mensuptu ve kadınların şarkı söylemesi çerçevesinde toplumsal bir onay görmüyordu. Bu nedenle yalnızca kadınların olduğu ortamlarda şarkı söyleyebiliyordu.

Fatma Îsa, radyoda şarkı söyleme teklifini kabul etti ve Mehemedê Silo’nun evine gitti. Orada sesi kaydedildi. Fatma Îsa, radyoda sadece bir kez söyledi, bu kayıt, beş strandan oluşuyordu: “Miho”, “Erê dînê”, “Şêro, dîno, Lewendo” (bazı kaynaklarda “Li ser rêya bajar” olarak biliniyor), “Lo, lo, gede” ve “Her dem e, dem e”.

Kürt müziğine iz bıraktı

Fatma Îsa, Kürtlerin sevgisini konu alan eski bir stran olan “De Miho”yu seslendirdi ve böylece Kürt müziğinde unutulmaz bir iz bıraktı. “De Miho”, anonim Kürt müziğinin en bilinen eserlerinden biri olarak kabul ediliyor. Şarkının kaynağı, güçlü bir Kürt kızı olan Têlî ile Miho aşiretinin genç bir üyesi arasındaki destansı aşk hikayesine dayanıyor. Bu şarkıda, erkek egemen toplumlarda nadiren görülen bir aşk deneyimi, bir kadının erkeğe olan duygularıyla dile geliyor ve onaylanıyor. Şarkının klasikleşmesini sağlayan en önemli özelliklerinden biri de bu. “De Miho”, Têlî’nin Miho’ya olan sevgisini ve arzularını uzun ve trajik bir şekilde dile getiriyor.

Fatma Îsa, 2010 yılında vefat etti

Fatma Îsa ve ailesi, hayatları boyunca sürekli göç eden bir yaşam sürdüler. Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından yaşanan ekonomik kriz ve farklı topluluklar arasındaki sorunlar nedeniyle 1989 yılında Rusya’ya göç ettiler ve Krasnador’daki küçük bir köyde bir eve yerleştiler. Burada, 2010 yılında nihai göçlerini gerçekleştirdiler. Fatma Îsa, yakın geçmişte halkın çektiği acıları ve hayatın zorluklarını yakından gözlemledi. Tanıyanların anlattıklarına göre, o her zaman dünyadaki sessizliğe karşı Kürtlerin yaşadığı sıkıntıları dile getiriyor, onların acılarına üzülüyor ve bir gün Kürtler için de aydınlık günlerin geleceğine inanıyordu.