FATİMA REŞAD

Aden - Yemen’deki çatışmaların ardından oluşan yeni ekonomik gerçeklik, Aden’de kadın emeğinin görünürlüğünü radikal biçimde artırdı. Aile içinde “destekleyici” rol üstlenen kadınlar artık üretimin, ticaretin ve mikro girişimciliğin ana bileşenleri. Bu değişim yalnızca ekonomik değil; toplumsal normları yeniden şekillendiren derin bir kırılmaya işaret ediyor.

Her küçük işletmenin arkasında, savaşın yıkımında dayanağını kaybetmiş bir kadın duruyor. Ancak artık mesele yalnızca tütsü üretmek ya da elbise dikmek değil; bu, Adenli bir kadının hayat pahalılığına karşı özgüvenli bir tebessüm ve yerli üretimin gücüyle direnme hikayesi.

‘Kadınlar artık işlerinde kurucu ve yürütücü pozisyonunda’

İşletme yönetimi uzmanı Menal El-Debba konuya dair yaptığı değerlendirmede, “Birçok kadın, siyasi koşulların ekonomik durumu etkilemesi ve bunun da toplumsal yaşama yansıması nedeniyle küçük ölçekli projelerle iş gücü piyasasına yöneliyor. Gelirlerin ve yaşam standartlarının düşmesi, kadınları aile gelirini artırmak ve onurlu bir yaşam sürdürebilmek için kendi işlerini kurmaya sevk etti.

Kadınların elleriyle küçük projeler daha üretken hale geldi. Kadın artık yalnızca destekleyici değil, bu projelerin kurucusu ve yürütücüsü konumunda. Geçimini sağlamak için üretim temelli yöntemlere yöneliyor. Son on yılda başlayan ekonomik kriz, döviz kuru dalgalanmaları ve enflasyonun satın alma gücünü ciddi biçimde düşürmesi, kadınları onurlu bir yaşam kurabilmek için bu yollara yöneltti” ifadelerine yer verdi.

Yeni işletmelerin doğuşu

Kalkınma Elçileri İnisiyatifi Başkanı Dünya Kuka ise, ekonomik koşulların kadınlar üzerindeki etkisine dikkat çekerek, “Ekonomik krizden en çok etkilenen kesim kadınlar oldu. Hizmetlerin ve elektriğin yetersizliği, ağırlaşan yaşam koşulları kadınları erken ekonomik toparlanma sürecinin öncüsü haline getirdi. Bu müdahale, kadının erkeğe bağımlı olma fikrini aşmasına ve ticari piyasaya kendi gücüyle girmesine önemli katkı sağladı” dedi.

‘Kendi işini kuran kadının toplumdaki imajı güçlendi’

Girişimcilik eğitmeni ve danışman İsra El-Sakkaf da benzer bir değerlendirme yaparak şunları söyledi: “Ekonomik çöküş ve para birimindeki değer kaybı nedeniyle birçok kadın kendi projelerini kurmaya yöneldi ve iş gücü piyasasına girdi. Hatta kadınlar tarafından hayata geçirilen yeni girişimler ortaya çıktı. Bu projeler, kendi işini kuran kadının toplumdaki olumlu imajını güçlendirdi. Aden vilayetinde kadınlar arasında girişimci düşünce belirgin biçimde yaygınlaştı. Hem geleneksel hem de liderlik odaklı birçok proje gelişti. Bu tablo, kadınların ticari pazarda daha güçlü ve daha görünür bir şekilde yer alması için gerçek bir fırsatın bulunduğunu gösteriyor. Yenilikçi fikirlerle kadınların piyasadaki varlığı daha da artabilir.”

İsra El-Sakkaf buna rağmen, proje sahiplerinin ciddi zorluklarla karşı karşıya olduğunu vurguluyor: “Ülkemizin koşullarını ve hizmetlerdeki gerilemeyi biliyoruz; bu durum hem yenilikçi hem de geleneksel birçok girişimin önünde engel oluşturdu. Ayrıca proje sahibinin bilgi ve deneyim eksikliği, eğitim ihtiyacını artırıyor. Yine de umut var ve değerlendirilmesi gereken fırsatlar mevcut. Birçok proje belli bir süre ayakta kalıyor ancak sonra çöküyor. Bir projenin gerçek başarısı, ne olursa olsun devam edebilmesidir.”

‘İlk destek tamamen kendi çabamla oldu’

Mimi Çeşitlilik Projesi’nin sahibi Mevahib Abdurrahman ise kendi deneyimini şöyle anlatıyor: “Ben öğretmenim, ancak yaşadığımız ekonomik koşullar ve aileme destek olma gereği nedeniyle iş piyasasına girdim. Gelirimizin sınırlı olması beni 2015 yılında kendi projemi başlatmaya yöneltti. Körfez Mall merkezinde küçük bir tezgahla başladım. İlk destek tamamen kendi çabamla oldu. Daha sonra bazı kuruluşlardan destek aldım ve bu sayede projemi daha da geliştirdim. Para birimindeki değer artışı ve zor ekonomik şartlara rağmen ailemin bu krizden çıkmasına yardımcı olmaya çalışıyorum.”

Bir umut ışığı

Engellerin ve yıkımın durduramadığı hikâyeler doğdu Aden’de. Kadınlar, krizlerin küllerini hayata tutunan projelere dönüştürdü. Artık çalışma hayatı, kadınlar için yalnızca geçim aracı değil; enkazın içinden yükselen yeni bir başlangıcın ilanı.

Aden, çatışmaların yaralarını taşıyan bir şehir olmaktan çıkıp, iradenin sermayeden önce geldiği kadın hayallerine ev sahipliği yapan bir merkeze dönüşüyor.