Haber Merkezi - KJK Yürütme Konseyi üyesi Çiğdem Doğu, Medya Haber Televizyonu’nda yayımlanan özel programda genel ve kadın gündemine dair merak edilen soruları yanıtladı.

*Önder Apo, Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ni başlatarak bir adım attı ve tüm sorumluluğu üstlendi. Fakat Türk devletinin buna dönük somut bir adımı şu anda yok. Bazı cephelerde özellikle konuşuluyor fakat somut bir gelişme yok. Bunu da parantez içinde belirteyim. Önder Apo’nun yeni bir yere taşındığı söyleniyor, haberlerde geçiyor. Fakat Önder Apo’nun koordinatörlüğüyle alakalı Türk devletinden resmî olarak herhangi bir açıklama da gelmedi. Buna dönük olarak bizi biraz bilgilendirebilir misiniz?

Başlamadan önce şunu belirtmek istiyorum. Kasım ayına girdik. 27 Kasım’ın yıl dönümü de yaklaşıyor. Bu vesileyle ben Başkan Apo’nun 27 Kasım yıl dönümünü kutluyorum. Halkımızın 27 Kasım’ını kutluyorum. Tabii ki mücadele tarihimiz boyunca binlerce şehadetimiz oldu, şehit yoldaşlarımız oldu. Bu şehitlerin her biri tabii ki Kürt varlığını ortaya çıkarma, ispatlama ve aynı zamanda özgürlük yolunu açma, özgür yaşam yolunu açma anlamında çok önemli bir rol oynadı. Bu yolu bize açtılar, bu yolu bize gösterdiler. 27 Kasım vesilesiyle de tüm şehitlerimizi sevgi, saygı ve minnetle anıyorum.

25 Kasım vesilesiyle Mirabal kardeşleri, Rosa Luxemburg’u, Sakine Cansız (Sara) ve Evîn Goyî yoldaşları, savaş dönemi boyunca şehit düşen kadın yoldaşlarımızı da anıyoruz. Bütün bu şehadetler erkek egemen sistemin ortaya çıkartmış olduğu saldırılar sonucunda yaşanan katliamlar, şehadetlerdir. Yine toplumsal yaşam içerisinde de bu kastik katil sistemin ve onun türettiği katil erkek gerçekliğinin sonucunda katledilen kadınlar var. Yüz binlerce, milyonlarca katledilen kadınlar var. Tüm bu kadınlar şahsında kadına yönelik şiddete karşı mücadele etmek ve kadınların özgürce yaşayabileceği bir yaşam kurmak, kadın mücadelemiz açısından esas bir görev, bir borç oluyor. Bu vesileyle de tüm katledilen kadınları anıyorum.

Sorduğunuz soruya gelecek olursak elbette bir süreç var ve çokça tartışılıyor. Kimileri “Tıkır tıkır işliyor” diyor. Bizler de değerlendiriyoruz. Aslında yerinde duran bir süreç. Çok da tıkır tıkır işlemiyor. Tabii ki zorlanmaları var, yapılmayanlar var. Dolayısıyla bir sürecin varlığından bahsediyoruz fakat bu sürecin ne kadar ivmeli ve sağlıklı ilerlediği çok tartışmalı bir konu. Biz örgüt cephesinden baktığımızda sürecin bozulmadığını fakat ilerlemediğini görüyoruz.

*Biraz zamana mı yayıyorlar?

Evet, zamana yayılıyor. Ama bu zamana yayılma durumu çok büyük bir tehlike arz ediyor. Şöyle söyleyeyim, siz de sordunuz ya. Önder Apo’nun yeni bir yere geçtiği belirtiliyor. Evet, bildiğimiz kadarıyla yeni bir yere geçmiş. Fakat bunun üzerinden de özel savaş yürütülüyor. Geçen gün Ümit Özdağ bir açıklama yapmıştı. “Aslında özgürleşmiş ama bunu açıklamakta zorlanıyor AKP hükümeti” diyordu. Tabii böyle bir durum yok. Aslında yeni bir yerdir fakat o yeni yer aslında yine zindan statüsünün devamı biçimindedir. “Önder Apo özgür olmuş, özgür hareket ediyor” diye bir durum yoktur. Tabii ki Önder Apo’nun bu süreç kapsamında özgür olması, özgür çalışıyor olması, özgür yaşıyor olması esastır.

Bu sürecin ilerlemesi ve sağlıklı bir sonuca kavuşması açısından esas bir gerçeklik oluyor. Biz esasta hareket olarak buna bakıyoruz. Önder Apo’nun özgür olmadığı, çalışamadığı, daha aktif ve etkili bir biçimde katılamadığı bir sürecin ilerlemesi mümkün değildir. Bu şekilde ilerlemenin objektif koşulları oluşmuyor. Yeni yere geçmesinin siyasal anlamını bu kurulla birlikte değerlendirmek gerekiyor.

Kurulun oluşturulduğu resmî olarak duyuruldu. Fakat tabii ismi de değiştirildi, silahsızlanma kurulu olarak da ifade edildi. Önder Apo buna Barış ve Siyasallaşma Kurulu dedi. Tartışılan esas konu da Önder Apo’nun bu kurulda Barış ve Siyasallaşma Koordinatörü olarak rol oynamasıdır. Burada esas olan, Önder Apo’nun özgür olmasıdır.

Yeni yerin anlamı, ancak Önder Apo’nun bu kurulda koordinatör olarak aktif bir biçimde rol oynaması, çalışması olabilir. “Bu barış sürecinin kardeşlik hukuku” deniliyor. Bu sürecin sağlıklı bir biçimde ilerleyebilmesi için Önder Apo’nun bu kurulda resmî, herkesçe bilinen ve etkili bir rol üstlenebilmesi, gazetecilerle görüşebilmesi, dışarıdan akademisyenler, siyasetçiler ve Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nde rol oynayabilecek kesimlerle görüşebilmesi, tartışabilmesi ve bunun üzerinden de Önder Apo’nun fikirlerinin, görüşlerinin, yaklaşımının, stratejisinin en geniş kesimlere ulaşabileceği bir ortamın yaratılması tabii ki çok önemli. Ancak bunların hiçbiri yapılmadı.

*Önder Apo bütün gazetecilerle görüşse, merak edilen soruları ona yöneltseler ve o da cevap verse ya da Önder Apo’nun bahsettiği işte kardeşlik paradigması bir bütünlük kazansa, Türkiye ve Kürdistan halkları açısından demokratik ulus paradigması yaşamsallaşsa Türk toplumu açısından daha iyi olmaz mı? Türkiye devletinin daha açık ve somut adımlar atması gerekmez mi?

Tabii ki çok daha iyi olur. Biz zaten -Önder Apo da bunu çok söyledi- 50 yıllık bir mücadele süreci, çok ağır bir savaş dönemi yaşadık. Tabii ki karşılıklı ön yargılar ve korkular oluştu. Bu her iki taraf açısından da geçerli. Kürt halkı açısından da Türkiye halkları açısından da geçerli. Dolayısıyla bu atmosferin değişmesine çok ciddi bir ihtiyaç var. Bu nasıl değişecek? Biz hükümet ve devlet tarafına baktığımızda, bu yaklaşımın çok daha görünür ve somut hâle gelmesi gerektiğini düşünüyoruz. Barışın toplumsallaşması açısından böyle bir atmosferin oluşması önemli. Korkuların ortadan kalkması, birbirimizi daha iyi tanımamız ve ilişkilerin daha şeffaf hâle gelmesi gerekiyor. Her iki taraf da birbiriyle ne kadar konuşabilir, birbirine ne kadar derdini ve durumunu anlatabilir? Kendi stratejimiz nedir? Bir demokratik cumhuriyet stratejisi nedir mesela? Ben şuna çok yürekten inanıyorum. Önder Apo gazetecilerle görüşsün, farklı kesimlerle görüşsün, görüşleri açıkça ve rahatlıkla her kesime ulaşabilsin. Türkiye kamuoyuna hitap edebilir duruma gelsin. Ben inanıyorum ki Türkiye halkları Önderliği anlayacaktır. Önderliğin ne demek istediğini, demokratik cumhuriyetin ne demek olduğunu anlayacaktır.

Biz demokratik ulus derken Türkiye’yi parçalamak istemiyoruz, biz bu ülkeyi bölmek istemiyoruz. Böyle bir yafta da yapıştırılmış. Terör tanımlaması da zaten bölücülük üzerinden daha fazla ifade ediliyor. Dolayısıyla demokratik ulus, demokratik cumhuriyet, demokratik toplumun kime ne zararı var? Örneğin Türkiye halklarına, işte Afyon’daki, Edirne’deki, Sinop’taki, Antalya’daki, Türkiye’nin herhangi bir köyünde ya da şehrinde yaşayan bir kadına, bir erkeğe, bir aileye, bir gence ne zararı olacak? Aksine Türkiye’yi ve Türkiye halklarını büyüten ortak, demokratik yaşamın daha iyi anlaşıldığı, karşılıklı ön yargıların ve korkuların giderek aşıldığı, aramızdaki mesafenin azaldığı bir ortam oluşacaktır. Biz buna inanıyoruz. Bu açıdan yeni yere geçmekle birlikte bu adımların da atılması çok ivedi bir ihtiyaçtır. Demokrasiden korkmamak lazım. Barıştan niye korkulur mesela? İnsan gerçekten düşünüyor. İnsan niye barıştan korksun ki? Tamam, bir savaş durumu vardı, bu durumdan yola çıkılarak bir savaş süreci yaşandı. Kürtler inkâr ediliyordu. Bu inkâr gerçekliğinin aşılması açısından bir zorunluluk olarak ortaya çıktı.

Önder Apo bunları çokça ifade etti ve ediyor da. Evet, savaşıldı, bu noktaya gelindi. Artık barışmanın zamanı, artık kardeşliğin zamanı. Ama mesela basında da ısrarla bu yönlü yaklaşımları görüyoruz. Kimi siyasetçilerde bunu görüyoruz. Öte yandan iktidarda olan AKP hükümeti açısından da bir korku durumu var. “Niye ilerlemiyor?” sorusunun cevabını büyük oranda burada aramak gerekiyor. Bir korku var. Barış olsa ne kaybedilecek? Mesela barış olsa Türkiye devleti neyi kaybedebilir? Aksine daha fazla kazanacak. Hem devlet açısından hem ekonomik ve siyasi açıdan hem de halklarla daha demokratik bir yaşam kültürünü, siyasetini geliştirmek açısından çok ciddi bir kazanım ortaya çıkacak. Mesela çokça “bölgesel sahiplenme stratejisi” diyorlar. Yahut da “Türkiye Yüzyılı” vizyonundan bahsediliyor. Bunlar tabii ki AKP hükümetinin özellikle bir vizyon olarak ortaya koymuş olduğu hedeflerdir. Ancak Türk devleti kendi ülkesinde en temel sorunlardan birini çözmeden nasıl bir bölgesel sahiplenme stratejisi geliştirecektir? Sadece güvenlikten bakarak, sadece bazı çıkarlardan yola çıkarak bölgesel bir strateji izlenmesi mümkün mü? Onların tabiriyle, bir “terör” meselesi var, işte biz bunları silahsızlandıralım tamamdır gibi bir yaklaşım. Çok sığ, çok kısır ve aynı zamanda tehlike arz eden bir yaklaşım. Çünkü sen sorunu çözmezsen, o sorun gelir gider, daha da büyüye büyüye farklı sonuçlara yol açar.

Şimdi AKP’nin içindeki çelişkiler de bu sorunun büyüdüğünü göstermiyor mu? AKP kendi içindeki çelişkileri çözemedi ya, bir fon patlaması oldu AKP’de. AKP içinden de dışından da bu savaş sürecinin ortaya çıkarttığı çok ciddi hastalıklar var tabii ki. Milliyetçilik, ulusalcılık adı altında, “vatanımı çok seviyorum” adı altında yapılmadık katliam kalmadı. Bir bu boyutu var. Bir diğer boyutu da savaşın bir rant alanı yaratması. Devlet içerisinde, hükümet içerisinde, siyaset içerisinde şirketleri görüyoruz. Siyaset alanının şirketlerle ittifakıyla, birlikteliğiyle çok ciddi bir rant alanı oluşmuş. Bunlar nasıl oluştu? Gerçekten bir barış durumu olsaydı, sağlıklı bir devlet yönetimi olabilseydi, daha iyi bir denetim mekanizması olabilseydi bu kadar rant ortaya çıkar mıydı? Bu halkın gerçekten şu kadarcık bir ekmeği kalmış, onu bile elinden alan, çalan bir siyaset ortamı oluşmuş. Biz bunu savaştan bağımsız düşünemiyoruz. Tabii ki kapitalist sistemin kendi özelliği de böyledir. Fakat sistemin bu gerçekliği, sermayenin savaş üzerinden kendisine daha fazla rant alanı yaratmasıyla birlikte çok daha yozlaşmış bir boyuta ulaştı.

Devlet içerisinde de hükümet mekanizmaları içerisinde de denetim yok. Kimse kimseyi denetlemiyor. Zaten işlerine gelmiyor ama bunun hesabını soran da yok. Asıl denetim mekanizmaları bunları denetlemek zorundadır. Ama yargının ve birçok devlet mekanizmasının bu durum karşısında tıkanmasının ortaya çıkardığı sonuçlar var. AKP’nin içinde ortaya çıkan durum da böyledir. Değişik kesimlerden ortaya çıkan sonuçlar var. Bir barış ortamı olsa, gerçekten Kürt halkıyla Türkiye halklarının ortaklaştığı, demokratik siyasetin yürürlüğe girdiği bir ortam olsa, bu düşmanlık psikolojisi ve iklimi, siyaset biçimi ortadan kalksa, bu yolsuzlukların, bu rantçılığın, bu yozlaşmanın önü de kesinlikle alınacaktır.

Niye bunları söylüyorum? Şimdi böyle bir sürecin içindeyiz. Patlak veren şeyler var. Bir yara var, bir hasta. “Ben bu yarayı iyileştireceğim” diyorsun. Yarayı da açıyorsun ama yarayı ameliyat etmiyorsun, tedavi etmiyorsun. Yara açık pozisyondayken daha fazla mikrop kapıyor ve enfekte oluyor. Böyle bir durum var. Muhalefetin yaklaşımında da AKP’de ortaya çıkan durumda da bunu görüyoruz. Silahsızlandırma gibi sığ yaklaşımla değil de doğru, radikal bir ameliyat yaparak, demokratikleştirerek, bu sorunun ismini koyarak bu yarayı iyileştirelim. Bu, Kürt sorunudur ve aynı zamanda Türkiye’nin demokratikleşme sorunudur. Bunun ismini koyalım, ameliyatımızı ortak yapalım. Böylece Türkiye daha sağlıklı bir biçimde demokratikleşecektir. İşte Önder Apo’nun burada çok tarihî bir rolü var. Kimse Önder Apo’yu düşmanlaştırmasın. Kimse Önder Apo’yu farklı tanımlamalarla, özel savaş üzerinden ele almasın. Çünkü Kürt sorunu sadece Türkiye’yi ilgilendiren bir sorun değildir. Çok katmanlı bir sorundur.

Bu sorun Rojava’yı ilgilendiriyor, Suriye’yi ilgilendiriyor. Bu sorun Başûr’u, Irak’ı ilgilendirir. Bu sorun Rojhilat’ı, İran’ı ilgilendiren direkt bir sorundur. Ki bunun da çok ciddi bir etki alanı var. Çok katmanlı bir sorun. Dolayısıyla bu katmanlı sorunu, bu kadar çetrefilli hâle gelmiş sorunu çözmeye çalışırken Önder Apo’nun rolünü, misyonunu görmeyen ya da bunu sıradanlaştırmaya çalışan, hatta Önder Apo’yu düşmanlaştıran yaklaşımın devam ettirilmesi çok yanlıştır. Bu, tarihî bir sürecin kaybına da yol açabilecek bir tehlike potansiyeline sahiptir. O yüzden herkes Önder Apo’nun barış ve siyasallaştırma koordinatörlüğü açısından rolünü görmeli. Bu açık, resmî ve meşru bir gerçeklik olarak görülmeli, tanınmalı ve buna inanmalı. Bu gerçekten bir normalleşmeyi de ortaya çıkaracaktır. Bence Önderliğin görüşlerini anlayan, tanıyan herkes de buna katılacaktır. O yüzden bu sürecin önünü bu biçimde açmakta fayda var. Adımları hızlandırmak gerekiyor. Sadece “süreç iyiye gidiyor” diyerek değil, adımları atarak süreci ilerletmek en sağlıklısı. Demokrasi herkese kazandıracaktır. Barış herkese kazandıracaktır. O yüzden demokrasiden, barıştan, çözümden korkulmasın. Yeni bir cumhuriyet olacaksa, bu cumhuriyet, korkularımızın aşılmasıyla ortaya çıkacaktır. Muhalefet de bundan korkmasın. Toplumdaki insanlarda, işçiler ve emekçiler de bundan korkmasın. Böyle bir süreci ortak bir biçimde geliştirebilmek mümkün. Ama dediğim gibi korkularımızı aşarak ve birliktelik alanlarımızı daha da büyüterek geliştirebiliriz. Önder Apo’nun rolü bu açıdan çok önemlidir. Devletin korkularını aşmasını umuyoruz. İşçilerin, Türk toplumunun korktuğunu sanmıyorum. Özel savaşla öyle bir algı yaratılıyor ki!

*Irak, İran ve Suriye’yi de kapsayan dört katmandan bahsettiniz. Orayı da aşarak dünya siyasetine gelirsek... Trump düşmedi gerçi ama etrafı sarıldı. Demokratlar, cumhuriyetçiler kapıştı. Seçim dengeleri değişti. Öbür tarafta, işte İspanya’da, Fransa’da, İtalya’da gençler öncülüğünde bir direniş, bir başkaldırı var. Bunlara nasıl bakmak lazım? Bu dengeler genel sürece nasıl bir yön veriyor?

Brezilya’da da bir seçim oldu. Orada Lula kazandı. Daha demokratik, biraz daha sol eğilimli. Sırbistan’da da oldu. Çok önemli bir deneyim aslında. Öğrenci gençlik hareketinin öncülüğünde bir seçim listesi oluşturuldu. Öğrencilerin yer almadığı ancak benimsedikleri demokratik, dürüst siyasetçilerin yer aldığı bir liste oluşturuldu ve bu liste kazandı. Bazı şeyleri değerlendirmek açısından çok önemli bir göstergedir. En son Amerika’da seçim oldu. Amerika’daki sonucu doğrudan “Halklar kazandı, Demokratlar kazandı” diye değerlendiremeyiz. Ama bazı işaretler verildi. O işaretleri değerlendirmek önemli. Trump’ı tanıyoruz hepimiz. Bütün dünya halkları da tanıyor. Emperyal bir lider modeli olarak ortaya çıktı. Önderliğin manifestoda “kastik katil” dediği tiplemenin en iyi modeliydi aslında. Kimseyi gözetmeyen, halkları hiçbir şekilde dikkate almayan...

Genelde kapitalist sistemde böyle bir şey zaten var. En azından ulus devletler ilk ortaya çıktığında her ne kadar tam hakkı verilmese de bir hukuk sistemi vardı. Trump ve onun gibi liderler ise hukuki, ahlaki ve vicdani ölçüleri, sınırları tanımayan bir yaklaşım benimsedi ve bunu hayata geçirdi. İşte “3. Dünya Savaşı çıkacak” diyorlar ama çıktı. Bunun da liderliğini yapan bir kişiydi. İşte İran’a karşı savaştı. Dünyada gelişen diğer savaşlar var. “Ben şu kadarını çözdüm” falan diyor ama aslında savaşları tetikleyen ve daha da tırmandıran bir rol oynadı. Şimdi tabii ki bunun sosyal, ekonomik, insani sonuçları ortaya çıktı. Bütün bunların aynı zamanda Amerikan halkı açısından da bedelleri oldu. Amerikan halkı bu anlamda bir cevap verdi aslında. “Bu şekilde devam edemezsin, tek başına böyle bir liderlik yapamazsın” dediler.

Söylediklerimin doğru anlaşılmasını isterim. Çünkü biz sosyalist ideolojiye sahip insanlarız. Bizim açımızdan ölçü, çıta çok daha yükseklerdedir. Fakat halkların da seçimler vesilesiyle verdiği mesajlar vardır. Sosyolojileri okumak çok önemlidir. Seçimler vesilesiyle bunları anlayabilmek önemlidir. Buradan “Çok büyük sosyalist hareketler oluştu, Demokratlar kazandı, Demokratlar çok daha iyi” sonucu çıkmaz. Bu anlamda bir mukayese yapmak doğru ve objektif olmaz. Ama halk ne diyor, ona bakmak lazım. Bu açıdan baktığımızda Amerikan halkının verdiği cevaplar var. Amerikan halkı savaşın bu kadar tırmandırılmasını, halkların iradesinin tanınmamasını ve Filistin ile Ortadoğu halklarını ilgilendiren konularda tek başına karar verilmesini benimsemediği mesajını verdi. O anlamda bunu olumlu bir mesaj olarak değerlendirmek önemli.

Niye önemli? Çünkü burada da bir algı yaratılıyor. Çokça “sağ tırmanışta”, “aşırı sağ yükselişte” algısı yaratılıyor ya... Bu da bir psikolojik savaş oluyor. Her şeyi sosyolojik olarak değerlendirmemiz lazım. Eğilimler ne söylüyor, hangi gerçekliği ifade ediyor? Bunları çok iyi çözümlememiz lazım. Bizler sosyalist hareket öncüleriyiz. O zaman sosyolojik olarak da bunları değerlendirmemiz gerekiyor.

Bu açıdan Brezilya’daki örnek çok önemli. Sırbistan’daki öğrenci gençlik hareketi çok ciddi bir hareketlenmeyi, mücadeleyi, isyanı ortaya koydu. Mesela Paris’te ve Fransa’nın diğer şehirlerinde, İtalya’da, Almanya’da ve başka ülkelerde gençlik hareketi çok ciddi bir hareketlilik içerisine girdi. Bu da bize çok şeyi anlatır. Emperyalist-kapitalist dünyanın, kapitalist sistemin, ulus devlet gerçekliğinin ve endüstriyalizmin, aynı zamanda erkek egemenlikli sistemin gençler tarafından kabul edilmediğini anlatır. Artık bu yaşamı kabul etmediklerini, bu kadere mahkûm olmadıklarını ve buna karşı mücadele edeceklerini ortaya koyan bir tablo çizdiler. Bu çok önemli. Gençlik mücadelesinin, böyle bir özelliği de var. Bir yerdeki mücadele başka yerlerdeki mücadeleleri tetikliyor.

Ama Sırbistan’daki önemli bir örnekti. Ben bazı yazılar okudum. Sosyalist-sol çevreler, “planları yok, programları yok” diyor. Gerçeklik payı olabilir, ben bunu reddetmiyorum. Ama biz sol ve sosyalist güçlerin zafiyeti, halklar, gençler ve kadınlar arasında ortaya çıkan eğilimleri okumakta zorlanmamızda görülüyor. Demokratik toplum eğilimi aslında her yerde kendisini ortaya koymuş durumdadır. En faşist ülkeye bile gidin, bakın. O toplum aslında kendi yaşamsal seyri içerisinde demokratik değerlerini bir şekilde yaşatıyordur. Tamamen olmayabilir, çok ideal düzeyde olmayabilir ama orada bir gençlik hareketi ortaya çıkmış. Herhalde iki yıl önce Sırbistan’ın bir şehrinde bir duvar çöküyor. Sanırım 16 kişi burada ölüyor. Onun üzerinden iki yıl boyunca hükümete karşı mücadele edip hesabını sordular. Sadece gençlikle sınırlamadılar, toplumun bütün kesimlerine gidiyorlar. Köylere, kasabalara, şehirlere gidiyorlar. Gençlik toplumun içine girerek, toplumun içinde örgütlenerek iktidardan hesap soruyor. Ve iktidar düştü. Gençliğin bu mücadelesiyle iktidarı düşürdüler ve gençliğin listesi kazandı.

Mesela bu bize bir şeyleri anlatıyor. Umut veriyor. Sadece umut değil, bir yol gösteriyor. Gençlik eğer gerçekten toplumun içine girerse ve toplumun içinden mücadeleyi büyütür ve güçlendirirse aslında iktidarı bile devirebilen bir gücü açığa çıkartabilir. Buradan bakarak okumamız lazım. En idealinden de değerlendirelim. Programı, stratejisi olsaydı tabii ki iyiydi. Bu mücadelenin ortaya çıkartmış olduğu bir sonuç var. Peki, bu sonuçları, gençlerin bu mücadelesini, halkların bu devrimci potansiyelini, onların söylediği şeyleri daha iyi okuyalım ve onun üzerinden mücadele stratejimizi güçlendirelim. Programımızı, planlamamızı güçlendirelim ve “sağ yükselişe geçti” demeyelim. Sol ve sosyalist güçler, ekolojik, feminist, kültürel hareketler hatta demokratik, dinî hareketler var. Dünyanın her yerinde bu mücadele var. Biz bunları okuyalım, anlayalım. Ortaklaşmayla birlikte solun yükselişini açığa çıkartalım. O yüzden biraz tersinden okumak lazım. “Sağ yükselişte” derken sağ yükselişe geçmiyor. Sol, sosyalist, feminist, ekolojist, anarşist ve işte diğer hareketler aslında çok güçlü bir örgütlenmeyi açığa çıkartamadığı için terazinin dengesi değişmeye başlıyor. O zaman bu terazinin hafif kalan kefesine ağırlık koymamız lazım, daha fazla örgütlenmemiz lazım. Parçalı olan bu duruşları daha fazla aşarak, daha güçlü demokratik birliktelikleri oluşturmak lazım. O yüzden bence umutla dünyada gelişen bu durumu daha iyi okumalıyız. Güçlü okumalıyız, sosyolojik okumalıyız, stratejik ve politik okumalıyız, ona göre de adımlar atabilmeliyiz.

*COP31 iklim zirvesi Antalya’da düzenleniyor. Bu zirveler birçok kez düzenleniyor. İklim dengeleri de dâhil pek çok konu konuşuluyor. İklimin dengesini bozanlar bir araya gelip bir çözüm arayışına giriyor. Biraz ulus devletlerin aslında kendi komplosu, tuzağı gibi de değerlendiriliyor ama iklim dengelerinin bozulmasının kadınlara dönük şiddete de çok yoğun etkisi oluyor. İşsizliğe çok büyük bir etkisi var. Bunu nasıl ele alıyorsunuz?

Başta şunu söyleyeyim. COP31 gibi zirveler düzenleniyor ve dünyada ekolojik sorunlarla ilgili pek çok çalışma yapılıyor. Fakat bir ikiyüzlülük, bir maskeleme olayı var. Aslında kapitalist sistemin belki de en büyük ustalığı, en kötüsünü yapıp bunu en iyi şekilde pazarlamasıdır. Bu, kapitalist sisteme mahsus bir şey herhalde. Yaptıklarını makyajlıyor, kendisini gizliyor. Sonuçlarından sorumlu olduğu hâlde sanki sorumlu değilmiş gibi davranıyor. Bu tip uluslararası organizasyonlar da oluyor. Biz karşıymışız gibi olmasın ama bu organizasyonlar ne kadar gerçekçi? Sorunların sistemden kaynaklanan boyutlarını ne ölçüde tartışıyor ve bu tartışmadan nasıl bir mücadele çerçevesi çıkarıyor? Esas olan bu. Bu anlamda bu çalışmanın örgütlendirilmesi, iklim sorunlarının tartışılması iyi bir şey ama nasıl tartışılacak? Türkiye’ye gelinmiş, Antalya’da tartışılıyor. İnşaat ve kirlilik başlıca ekolojik sorunlar arasında. Bu sorunlar Antalya’da da Kürdistan’ın ve Türkiye’nin başka yerlerinde de var. Herkes zaten her yerde ekolojik mücadele de veriyor. Maden şirketleri, HES’ler, barajlar ve daha birçok proje var. Hava bu kadar kirleniyor, canlılar yok ediliyor... Bütün bunlar sadece insan yaşamını değil, bütün canlıların yaşamını ciddi biçimde tehdit eder hâle gelmiş. Bu gidişle dünyanın da fazla ömrü kalmıyor. Niye? Çünkü sadece benim şuraya çöp atmamla ilgili bir olay değil bu. Evet, ahlaki ve vicdani bir durumdur, oraya çöp atmamalıyım. İşte kendi çapımda, yaşamımın her alanında elbette ki ekolojik düşünmeliyim ve yaşamalıyım. Ama dünyanın iklimi sadece benim buraya çöp atmamla bozulmuyor. Bunun ötesinde çok sistemsel bir durum var. İşte endüstriyalizm diyoruz biz buna. Bunlar, kapitalist sermayenin tekniği ahlaktan ve vicdandan bu kadar kopuk biçimde kullanmasının sonuçlarıdır.

Bu COP31 endüstriyalizme karşı tavır alacak mı mesela? Bu COP31, bu maden şirketlerine karşı tavır alacak mı? Sınırlandıracaklar mı? Veya yerel halkların fikirlerini alacaklar mı? Ben bunu çok önemsiyorum. Aslında bu, bizim demokratik cumhuriyet, demokratik toplum ve demokratik entegrasyon stratejimizin çok önemli bir yanıdır. Demokratik toplum, yerelde kendisini örgütleyen ve kendisiyle ilgili karar verebilen bir toplumdur. Mesela ben burada maden şirketine izin vermiyorum. “Ben” derken orada yaşayan halkı, kadınları kastediyorum. “Ben buna izin vermiyorum çünkü bana yaşam alanı bırakmıyor” diyebilecekleri bir sistem var mı? Bunun hukuku var mı? Yoktur. O zaman bu gibi zirveler esasta yerel halkların kendilerini ifade edebildiği, görüşlerini ortaya koyup karar alabildiği ve bu kararların tanındığı, yerel demokrasiyi yansıtan toplantılar olabilmeli. Ama bilmem kaç kişi gidiyor, toplanıyor, tartışıyorlar. Ama peki yereldeki insanın bundan ne faydası olacak? Örneğin Afrika’da iklimin bozulmasından kaynaklı kuraklık sorunu, kıtlık sorunu çok ciddi düzeylerde. Salgın hastalıklar çok ciddi düzeyde yaşanıyor ve bunun en ağır faturasını kadınlar ödüyor.

Evlilik yaşını da düşürüyor. Evet. Afrika’da aileler, fakirlikten kaynaklı genç kızları, hatta çocuk yaştaki kızları satıyor. Genç yaşta evlendirmek zorunda kalıyorlar. Tecavüz, taciz olayları bununla bağlantılı. Kadınlar evin bakımından sorumlu, çocukları var. Uzak mesafelerden su taşırken onlarca, yüzlerce kadın tecavüze uğruyor. Öte yandan yoksullaşma çok fazla. Hastalık, doğum ve kadın anatomisiyle bağlantılı ölümler var. Bütün bunların kadınlar, çocuklar ve toplum üzerinde çok ciddi etkileri var. Dünya çapında düşünsek, nefes alırken bir sürü kimyasala maruz kalıyorsun. Bütün bunlar kansere ve diğer farklı hastalıklara, ağır hastalıklara neden oluyor, insan sağlığını tehdit ediyor. Akıl sağlığını da tehdit ediyor. Çok ciddi bir saldırıyla karşı karşıyayız aslında. Endüstriyalizmin çok ciddi bir saldırısıyla karşı karşıyayız. Hep 3. Dünya Savaşı diyoruz. Savaş deyince akla devletlerin, ittifakların birbiriyle savaşması gelir. Binlerce asker savaştadır falan. Böyle bir algı oluşmuş ama 3. Dünya Savaşı’nın çok önemli bir yanı da endüstriyel savaştır. Adı konulmamış. Sen görmüyorsun, orada bir asker yok ama bu hava kirliliğinin, iklim sorunlarının ve genel ekolojik sorunların yarattığı milyonlarca ölüm var. Bazıları tespit ediliyor, bazıları tespit edilmiyor. Bu bir savaş değil de nedir?

O yüzden iklim ve ekoloji tartışmalarının bir savaşa karşı tutum olarak de ele alınması gerekiyor. Çok ciddi ele alınması gerekiyor. Bu açıdan aslında en fazla toplumların tartışması gerekiyor. Yerli halk demeyeyim de, yerelde yaşayan insanların ve toplumların tartışması ve kendi çözüm kapasitelerini ve formüllerini oluşturmaları gerekiyor. Orada yaşayan halk, kadınlar ve çocuklar karar verebilmeli, tutum belirleyebilmeli ve protesto edebilmeli. Ötesinde yaşamsal tedbirlerini oluşturabilmeliler. Bu karar gücünü oluşturabilmek çok önemli. Dediğim gibi, bu zirvede esas sorunlar tartışılır, çözüm bulunur ve çözüm için bir plan ortaya konursa zirve bir anlam ifade eder. Ama diğer türlü olursa tabii ki o bir makyajlama, maskeleme, kendini gizleme, oyalama gerçeği olacaktır, onun ötesine taşamaz.

*25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü’ne, Mirabal kardeşlerin büyük bedeller ödeyerek yürüttüğü mücadeleyle gelindi. Sizin hareketiniz ve kadın özgürlük çizgisi de bu tarihsel kökler üzerinde yükseliyor ve bu mirası kendi değerleriyle zenginleştirerek hem Türkiye hem de Kürdistan kadınlarına taşıyor. Bu çerçevede kadınlar neler yapmalı? Sık sık öz savunmadan söz ediyorsunuz. Peki, kadınlar biyolojik, fiziksel, psikolojik ve toplumsal boyutlarıyla öz savunmalarını nasıl geliştirebilir? Mûş’tan Kayseri’ye, Tekirdağ’dan Bolu’ya, Amed’den Mêrdîn’e kadar farklı kentlerde yaşayan kadınlara öz savunma konusunda nasıl bir çağrıda bulunmak istersiniz?

Bütün coğrafyadaki kadınlara bir şeyler söylemek isteriz tabii ki.3. Dünya Savaşı’nın temel bir yanı da kadına karşı şiddet aslında. Bunu bir bütün olarak anlamak çok önemli. Şiddetin sistemsel yanını görebilmek, esas kaynağını görebilmek çok önemli. Kadın katliamlarına rakamlarla baktığımızda karşımıza gerçekten bir savaş bilançosu çıkıyor. Ama sen faillere bakıyorsun, (onların tabiriyle söylüyorum) bir kadının sevgilisi, kocası, babası, abisi, en yakını ya da okul arkadaşı Ahmet’tir, Mehmet’tir, şudur budur. İsim isim önümüze çıkıyor failler. Hep böyle bir fail, hep şudur budur ama bu da bir maskeleme olayı. Erkeklik niye bu hâle geldi?

Aslında biz 25 Kasım’ı tartışırken hep “kadın sorunu” diyoruz. Önderlik en son “Kadın sorun değildir aslında” dedi. Bunu sorun hâline getiren bir erkek egemen gerçeklik var, egemen erkeklik sorunu var. Dolayısıyla 25 Kasım’ı ele alıp değerlendirirken ve şiddete karşı mücadeleyi değerlendirirken bu açıdan da bakmak gerekiyor. Ortada bir erkeklik sorunu var. Katilleştirilmiş! Tabii ki bütün erkekler açısından söylemiyorum, bunu yapanlar açısından söylüyorum. Erkek egemen kültürü edinmiş gerçeklik açısından söylüyorum. O yüzden doğru anlaşılsın. Böyle bir erkeklik sorunu var. Ama bu erkeklik sorunu kendi kendine mi olmuş? İşte “psikolojim bozuktu”, “şuna çok sinirlendim”, “Bazı hormonlar erkekte daha fazladır, ondan biyolojik bir şeydir” falan... Ama biz hayvan değiliz ki! İnsan insandır. Erkek de insandır, kadın da insandır.

İnsan kendi hormonal düzeyini de güdüsel düzeyini de aşan bir varlıktır. Evet, bir analitik aklımız var, evet duygularımız var, ahlakımız var, vicdanımız var. Bunlar herhalde boş yere çıkmış şeyler değil. Bunlar bizi insan eden gerçekliklerdir. Bu erkek açısından da öyledir. Ama şiddet niye savaş düzeyine ulaşıyor? Böyle kötü bir sosyolojiyi, böyle kötü bir gerçekliği ortaya çıkaran ataerkil bir sistem var. Bunun adına bugün kapitalist sistem diyoruz. İşte Trump’ı örnek verdik. Trump bu açıdan da gerçekten tam bir kastik katil erkek egemen tiplemesinin modelidir, onun öncüsüdür. Bunu ifade eder. Çağımızı anlamak için ona bakalım. Ona bakalım. Gencecik kızlar, çocuk yaşta kızlar nasıl vahşi bir biçimde kullanıldı, değil mi? Bunun öncülüğünü yapan kişi, şimdi Amerikan başkanı olmuş. Nasıl bir yaşam, siyaset ve ekonomiyle karşı karşıya olduğumuzu en iyi bu gösteriyor.

Bu kaynaktır. Bu sistemin yürütücüleri onun görünen yüzüdür. Trump’ı örnek olarak görüyoruz ama sistemin görünmeyen bir çarkı da var tabii ki. Çark tıkır tıkır işliyor aslında. Dolayısıyla toplumdaki erkekler de bir biçimde bundan paylarını alıyor ve bununla ortaklaşıyorlar. Onun egemenliğini kışkırttıkça, onun egemenliğine dair pay verdikçe ne yapıyor? Bu sisteme daha fazla bağlanmaya başlıyor. Bu sisteme bağlandıkça kadını küçük görüyor, nesne olarak görüyor, “o benim mülkümdür” diyor. “Ben onsuz var olamam” diyor. Evet, bu biçimde baktıkça, o, mülkü olmadan var olamaz. Böyle korkunç bir ikilem, korkunç bir kültür oluşturulmuş. Kadının mülkleştirilmesi, nesneleştirilmesi üzerinden, kadının bedeni üzerinden, özellikle de cinsellik üzerinden korkunç bir egemenlik alanı oluşturulmuş. Bu da şiddetin ana kaynağı konumunda.

Mesela Türkiye’de yapılan diziler, yazılan senaryolar, yapılan filmler biraz erkekliği kışkırtmıyor mu? Hepsi baba adına, oğul adına. Türkiye’deki diziler de Hollywood filmleri de, bilimkurgu dedikleri filmler bile aslında bir erkeklik ve klasik bir kadınlık üretiyor. Sistem dışı yapılanmalar da var, onları ayrı tutalım. Türk dizilerine de baktığımızda... Örneğin ben geçen gün bir filmde bir sahne gördüm. Ben Türkiye’deki kadın hareketlerinin yerinde olsam, gider dava açarım. Gerçekten bütün anneler, babalar, kadın hareketleri hatta çocuklar, kötü örnek oluşturduğu için bu sahneyi şikâyet etmeliydi. Böyle bir şiddet sahnesi. Eline bir motorlu testereyi almış, gidecek birisini öldürecek. Bunu bir de gülerek, iyi bir şeymiş gibi göstere göstere anlatıyor. Bunu yiğit erkek olarak tanımlıyorlar gibi. Böyle yiğitlik mi olur? Ben bir örnek veriyorum ama başka örnekler de çok fazla. Erkek buna alıştırılıyor, kadın buna alıştırılıyor, çocuk izliyor, alışıyor. O gün Afyon’da bir adam 6 saat içerisinde köy köy dolaşıp 8 insanı katletti mesela. Türkiye’de çocukların silah kullandığı bir iki olay oldu. Çocuklar ellerine silah alıp gittiler, okullarda diğer çocukları, insanları öldürdüler. Hem kadın üzerinden hem de bir bütün toplum üzerinden yürüyen bir şiddet var. Bunun kaynağını sorgulamak lazım. Bir de Türkiye’de savaşın, düşmanlık atmosferinin beslediği şeyler var. Dolayısıyla kadına karşı şiddeti değerlendirirken bunları çok tartışalım. Bir de bu durumla birlikte ataerkil ve faşist kültürü tartışalım.

Dijital medyada şiddet çok korkunç düzeylerde gerçekten. İntihara giden kadınlar var. Bir de kadına “Şöyle güzel olacaksın, kaşın böyle olacak, gözün böyle olacak, saçın böyle olacak” deniliyor. Değilse bunalıma giriyor, intihara gidiyor. Bunlar gerçekten korkunç şeyler ama bu da bir şiddet oluyor. Üzerinde öyle bir baskı kuruluyor ki... Mesela kadınları bedensel anlamda farklı şeylere sürüklüyor, fotoğraflarını çekiyor, sonra da bu fotoğrafları kadınlara karşı tehdit ve şantaj aracı olarak kullanıyorlar. “Ailene söylerim, şuna söylerim, buna söylerim” deyip kadınları teslim almaya, bu yolla fuhuşa, ajanlığa, uyuşturucuya sürüklemeye çalışıyorlar. Neresinden bakarsan bak böyle acayip bir şiddet atmosferi oluşturuluyor. Dolayısıyla buna tabii ki dur demek lazım. Protestolarımızda adresi de iyi işaret etmek lazım. Aslında dikkat ederseniz koronavirüs salgını öncesinde dünya kadın hareketleri, işte o dans da vardı ya, devleti işaret ediyordu aslında. Adresi çok iyi tespit ettiler. Kapitalist sistemi işaret etti kadınlar. Dikkat edin, salgın süreci oldu, koronavirüsle birlikte toplumun kesimleri birbirinden tamamen yalıtıldı. Birkaç yıl boyunca mücadelenin radikalliğini ve örgütselliğini birbirinden koparmaya dönük bir strateji izlendi. Sadece bir hastalık değildi. O hastalık apolitikliği de yaratıyor. Birbirinden bağımsız ele alınamaz ve bunu da geliştirmeye dönüktü. Dolayısıyla bir şeyi işaret etmemiz, hesap sormamız lazım. Bu çok önemli. Evet, katilden hesap soracağız ama bu şiddetin bir de ana kaynağı var. İşte ulus devlet gerçekliği var, bir endüstriyalizm var, bir sermaye gerçekliği var, bir sömürgecilik var Kürdistan üzerinden bakarsak. Seni inkâr eden bir gerçeklik var. Bütün bunların erkekte yarattığı bir şiddet gerçekliği var. Mutlaka buna karşı tavrımızın olması lazım.

Kadınlar açısından bu, negatif görevimiz oluyor. Bunlar bizim negatif görevlerimiz. Negatifliğe karşı mücadele. Ama bir de pozitif görevlerimiz var, inşa görevlerimiz var. Ne yapacağız? Ben işte devletin mahkemesinde hesap sordum, ceza aldı. Sadece bununla kendimi koruyabilir miyim? Ama ben bir bütün yaşam içerisinde çok savunmasızım. Benim mesela ekonomik gücüm yok, yoksulluğa mahkûm edilmişim. Ben sokakta yürürken her an tehdit altındayım. Orada kendimi nasıl savunacağım? Kadının bedeni bütünüyle saldırı altında. Gerçekten paramparça edilmiş. Güzelliği üzerinden bir saldırı var. Savaş endüstrisi ve kozmetiği de içeren güzellik endüstrisi, dünyanın en çok gelir getiren alanları arasında. Bu kadar büyük bir pazar alanı yaratılmış. Niye? Kadın kendini erkeğe beğendirsin diye. Bu korkunç bir şey. Bu anlamda benim sağlığım tehdit altındadır, değil mi? O kadar estetik ameliyatı, o kadar makyaj... Bunun yarattığı başka pazar alanları var. Sen burada tamamen bir nesne konumundasın. Bu da bir şiddettir zaten.

Kadınlar kendi yaşam ölçülerini, kendi ahlaki ölçülerini, kendi estetik ölçülerini kendileri yaratmalıdır. Özgür yaşam ölçülerini... Bu anlamda benim bir savunmam var mı? Yoktur. Eğitimden en çok yoksun kalan kimlerdir? Kadınlar değil mi? Kadın cinsidir. Kendimi devlete, egemen erkeğe mahkûm etmeden nasıl eğitebilirim, kendi yaşam sistemimi nasıl oluşturabilirim? Ekonomik açıdan böyle, eğitim, sağlık böyle. Sanat da mesela çok önemli. Yeni, özgür bir kadınlık kültürünü nasıl oluşturalım? Bu kadar şiddet batağına batırılmış erkek gerçekliği var. Yeni ve özgür erkeklik nasıl olacak? Mesela sanat bunu anlatmalı. Kadının öncülüğünde gelişecek sanat, örneğin “İdeal erkek nasıl olmalı?” sorusunu ele almalı. İdeal kadın nasıl olmalı? Kadınlar ve erkekler arasındaki ilişkilerde demokrasi, eşitlik, özgürlük nasıl olacak? Mesela biz bunun idealini edebiyatla, tiyatroyla, sinemayla niye yaratmayalım? Evet, kadına karşı şiddet var, bunu zaten görüyoruz. Bunun bize yeniden anlatacağı bir şey yoktur. Bunları biliyoruz. Ama “Bu şiddeti nasıl aşacağız?” sorusuna odaklanan sanat faaliyetleri bence çok şey yapabilir. Kadına yönelik şiddete karşı mücadele ederken bunun sanatsal yönü olmalı. Öte yandan fiziki olarak kendimi nasıl savunacağım? Bunlar inşa edeceğimiz alanlar. Mesela ahlaki ölçülerimizi kendimiz belirlemek için sağlık ve estetik komünleri oluşturalım. Eşitlik komünleri oluşturalım. Şiddete karşı mücadele ve aile gerçekliğini yeniden sorgulama temelinde demokratik aile komünlerini kuralım mesela.

Dikkat edin, bütün dünyada diyorlar ya “sağ yükselişte”. Aslında bunu da dediğim gibi bir algı yaratma üzerinden yapıyorlar. Bunun altyapısını da klasik aile yapılanmasıyla oluşturuyorlar. Kadınlığın klasik görevleri var. Erkek klasik, bildiğimiz şey. Bunu empoze eden bir gerçeklik var. Buna alternatif olarak kadınlarla erkekler arasındaki ilişkiler nasıl olacak? Bunun idealini nasıl oluşturalım? Bunun üzerinden komünler niye oluşturulmasın? Bunların her biri aslında bana göre öz savunmanın ayaklarını oluşturur. Her biri onun bir temel ayağını oluşturur. Bir de fiziki şiddetle karşı karşıya kalan bir kadın kendisini nasıl savunacak? Gerçekten korkunç örnekler var. Biz her gördüğümüzde çok etkileniyoruz. Sokak ortasında bir kadın silahla, bıçakla ya da dövülerek şiddete maruz kalıyor. Ama kadın bir şey yapamıyor, çok savunmasız. Niye? Kadınlar yakın dövüş sporunda kendilerini geliştirsinler.

Öz savunma “illa ben de elime silah alacağım, savaşacağım” demek değildir. Gerektiğinde zaten yasalarda buna da yer vardır. Sana ölümcül bir saldırı olduğunda sen de gerektiğinde kendini meşru savunma boyutunda savunursun. Ama onun dışında herhangi bir saldırı olduğunda nereden gelirse gelsin sen de ona cevap vereceksin. Sadece savunma da değil, sen de ona darbe vuracaksın ki sana saldıramasın. Caydırıcı güç olacaksın. Bireysel anlamda söylüyorum ama bence özellikle genç kadınların kendileri öz savunma grupları oluşturabilirler. Mahallelerinde, şehirlerinde birbirlerini savunsunlar. Birine bir şey yapıldığında hepsi gitsin, birbirlerini savunsunlar. Komünce cevap versinler. Böyle çok çaresiz bir pozisyonda olmak yerine mutlaka soracağımız hesaplar olmalı. Kadına bir vuruyorsa biz de on tane vuralım. Kadın da on tane vursun. Biraz önce bahsettiğim gibi, kendi özgür yaşamımızı inşa edebildiğimiz, akademilerimizi ve komünlerimizi oluşturabildiğimiz, kendi kararlarımızı alabildiğimiz bir örgütlenme yaratabilirsek bence şiddeti asıl önleyecek ve giderek ortadan kaldıracak olan da budur.

25 Kasım’a doğru gidiyoruz. Biz KJK olarak 25 Kasım’a çok özel bir önem veriyoruz. Bu çalışmayı bütün alanlarda haftalara yayalım. 10 gün olsun, bir ay olsun. Böyle bir kültür yaratalım. Tabii ki bu mücadele süreklidir ama örneğin kasım ayında kadına yönelik şiddete karşı daha çok odaklanalım. Mesela eğitim faaliyetleri yapalım, protestolar yapalım, kadınları tek tek analım. Erkek egemenlikli sistem tarafından katledilen bütün kadınları isim isim analım, yaşatalım onları. Ve mücadele stratejimizi tartışalım, eğitim görelim. KJK olarak hamlemizin ismi “Şimdi Kadın Zamanı”dır. Aynı zamanda bu kasım ayı bizim zamanımız. Şimdi kadın zamanı. Şimdi kadının öz savunma zamanı. Şimdi kadının özgür yaşamı inşa etme zamanı. Şimdi bu erkek egemenlikli sistemin yarattığı şiddetten hesap sorma zamanı.

Kasım ayını, özellikle de 25 Kasım’ı bu anlayışla güçlü biçimde karşılayalım. Bunun için çok çeşitli eylemler ve etkinlikler geliştirelim. Bunu hem Kürt kadınları hem de Türkiye’deki bütün kadınlar açısından özellikle vurgulamak isterim. Barış ve Demokratik Toplum Süreci derken Türkiyeli kadın yoldaşlarımız, dostlarımız bizim için tabii ki çok değerli. Buradan yola çıkarak bu temel ittifakı kurmak ve barış mücadelesini yürütmek çok önemli. Ama Ortadoğu’da ve dünyanın her yerinde kadınlar olarak çok güçlü bir eylemsellik sürecini geliştirelim. Erkek egemenliğine karşı tavrımızı, mücadelemizi daha da yükseltelim.