BAHARİN LEHİB

Kabil – Afganistan’da fiziksel veya görme engelli olarak yaşamını sürdürmek, çoğu zaman çocukluk döneminden itibaren sayısız engelle karşılaşmak anlamına geliyor. Kız çocukları için bu süreç çok daha zorlu geçiyor. Engelli çocuklar çoğu zaman temel eğitim hakkından mahrum bırakılırken, toplumda aşağılanmadan acımaya uzanan tutumlarla karşı karşıya kalıyor. Bu yaklaşım, onların toplumda eşit bireyler olarak yaşama imkanlarını kısıtlamakla kalmıyor, zamanla “yetersizlik” ve başkalarının yardımına ihtiyaç duyma düşüncesinin kendi zihinlerinde de yerleşmesine yol açıyor.

 

Bununla birlikte, kurumlar, sivil toplum kuruluşları ve engelli hakları aktivistlerinin yıllardır yürüttüğü çalışmalar sonucunda, engelli bireylerin eğitim alabilmesi için çeşitli adımlar atıldı. İşitme ve görme engellilere yönelik özel okulların açılmasıyla, bu merkezlerden mezun olan bazı öğrenciler eğitimlerini tamamladıktan sonra öğretmen olarak görev yapmaya başladı. Bu gelişme, engelli bireylerin güçlenmesi ve toplumsal yaşama katılımı açısından önemli bir adım oldu. Ancak Afganistan’da kadın ve kız çocuklarının eğitimine yönelik kısıtlamalar sürerken, engelli kız çocukları da yeni bir eğitim engeliyle karşı karşıya kaldı. Taliban, 14 Eylül 2026’da yayımladığı talimatla 12 yaşından büyük kız çocuklarının bu özel okullarda eğitimlerine devam etmesini yasakladı.

Kararın etkilerini yerinde görmek amacıyla Kabil’de görme ve işitme engelli çocuklara yönelik özel okullardan birini ziyaret ettik. Okulun giriş kapısı kapalıydı. Uzun süren girişimlerin ardından içeri girmemize izin verildi. Okula girdiğimizde çalışanların ve öğrencilerin yüzlerindeki endişe dikkat çekiyordu.

 

Taliban öğretmen ve öğrencilerde korku ve panik yaratıyor

Güvenlik nedeniyle “Nergis Roya” takma adıyla konuşan bir öğretmen, yaşananları şu sözlerle anlattı:

“Ders yaptığımız sırada bir grup Taliban silahlı gücü okula girdi. Onların gelişi öğrenciler ve öğretmenler arasında korku ve paniğe neden oldu. Ardından kıyafetlerimizle ilgili sorular sordular ve tehdit eşliğinde uyarılarda bulundular. Bu durum saatlerce sürdü. Sonunda bize 12 yaşından büyük kız çocuklarının eğitimlerine devam etme hakkı olmadığını belirten bir yazı gösterdiler. Eğitimlerin mevcut uygulamalar doğrultusunda 6. sınıfa kadar sürdüğünü anlatmaya çalıştık, ancak dikkate almadılar. 12 yaşından büyük kız çocuklarına eğitim vermeyi sürdürmemiz halinde hapis cezasıyla karşı karşıya kalacağımız konusunda uyardılar.”

Bu olayın ardından okul yönetimi, giriş kapısını kapalı tutmak ve 12 yaşından büyük kız çocuklarını merkezden çıkarmak zorunda kaldı. Artık kapının her çalınışında okulda endişe hakim oluyor.

Doğuştan görme engeli bulunan Nergis Roya, büyük çabalar sonucunda Kabil’deki üniversitelerden birinin edebiyat bölümünden mezun oldu. Yıllar süren mücadelesinin ardından engelli çocuklara öğretmen olarak hizmet vermeye başlayan Nergis Roya’nın ve öğrencilerinin hayalleri, yeni talimatla bir kez daha ciddi bir engelle karşı karşıya kaldı. Bu engel, onların yetersizliğinden değil, yaşamlarına dayatılan kısıtlamalardan kaynaklanıyor.