JEVAN ŞERİFZADE

Mahabad – İran’da can ve mal güvenliğinin olmaması artık insanlar için yabancı bir durum değil. Ancak bu güvensizlik, kadınlar açısından erkeklere kıyasla çok daha ciddi boyutlara ulaşıyor. Güvenliği sağlamakla sorumlu kurumlara yapılan başvurulara ve şikayetlere rağmen bu kurumların yanıtları ve yürüttükleri işlemler belirsizliğini koruyor.

Hırsızlık olayları artıyor

İran’da hırsızlık, işlenen suçlar arasında uyuşturucu bağımlılığından sonra ikinci sırada yer alıyor. Veriler, ekonomik krizlerin derinleşmesiyle hırsızlık olaylarının da arttığını gösteriyor. Öyle ki yakalanan hırsızların yarısından fazlası, ilk kez hırsızlık yapan kişilerden oluşuyor. Küçük çaplı hırsızlıklar artık telefon kabloları, kapı kolları, gaz regülatörleri ve kanalizasyon kapaklarıyla sınırlı kalmıyor; güvenliği artırmak amacıyla kurulan güvenlik kameraları da hırsızların hedefi haline geliyor.

Dijital medyada her gün giyim mağazaları, süpermarketler, kumaş ve kuyumcu dükkanları, hatta meyve bahçelerine ait güvenlik kamerası görüntülerine rastlamak mümkün. İş yeri ve mülk sahipleri, çalınan ürün ve eşyalarının ardından başkalarını uyarmak amacıyla bu görüntüleri paylaşıyor. Bu arada sokaklarda cep telefonu ve çanta kapkaçları, en belirgin ve giderek artan hırsızlık türleri arasında yer alıyor. Bu olaylara zaman zaman fiziksel şiddet de eşlik ediyor.

 

‘Evde olmasak bile ışıkları kapatmıyoruz’

İş yerine yürüyerek gidip gelen 45 yaşındaki Kejal, “Hırsızlık o kadar arttı ki artık evden çok nadiren çıkıyoruz. Evde olmasak bile ışıkları kapatmıyoruz. Yolum tenha, sokaklardan geçtiğimde cep telefonumu çantamdan çıkarmıyorum. Bir süredir altın küpelerimi bile çıkardım” dedi.

Tahran gibi büyük kentlerde bu tür olaylar, kırmızı ışıkta beklerken bile güvenliği ortadan kaldırıyor. Tahran’da yaşayan Derya A., “Her kırmızı ışıkta aracın kapılarının kilitli, camlarının kapalı olduğundan emin olmak gerekiyor. Çantamı hiçbir zaman koltukların üzerine bırakmıyorum. Son zamanlarda trafikte bile telefonumu elime almıyorum” ifadelerinde bulundu.

Evlerden, kamu kurumlarından ve okullardan hırsızlık yapılması, araçların kapı önlerinden hatta otoparklardan çalınması da insanları sürekli tetikte olmaya zorluyor. Bu olaylar küçük kentlerde ve köylerde de giderek artıyor. Mahabadlı Zeynep K., yaşadıklarını şöyle anlattı:

“İki ay önce, cuma günü öğle saatlerinde evden çıktıktan kısa bir süre sonra hırsızlar eve girdi. Değerli eşyaları, altınları ve bazı elektronik cihazları alıp götürdüler. Aynı ay içinde mahallemizdeki üç ev daha soyuldu. Şikayette bulunmamıza rağmen polis halka hiçbir yanıt vermiyor.”

Hırsızlık olayları beraberinde şiddeti de getiriyor

Hırsızlık olaylarının artması, kadınlar açısından birçok durumda canını kaybetme, fiziksel şiddete maruz kalma ve cinsel saldırıya uğrama korkusunu da beraberinde getiriyor. Bu yıl Şino kentinde yaşanan bir olayda, orta yaşlı bir kadın olan Xedice Recebî, evinin soyulmasının ardından katledildi. Hırsızlar, ölümünü “intihar” gibi göstermek amacıyla yakıcı madde ile cenazesine zarar verdi.

Ayrıca hırsızlık olaylarının Nigar Yegane ve İlahe Hüseyinnejad gibi kadınların ölümüne yol açtığı vakalar da mevcut. Bununla birlikte suçlar yalnızca hırsızlık amacıyla işlenmiyor; ataerkil bir toplumda kadınlar bu suçların ilk mağdurları haline geliyor.

Sosyolog Menîje M., ataerkil toplumda belirlenmiş zaman ve mekân faktörlerinin yanı sıra toplumsal bütünleşmenin zayıf olmasının kadınları daha fazla tehlikeye maruz bırakan önemli etkenler olduğunu belirterek şunları söyledi:

“Birçok kadın, gece gibi belirli zamanları ve bazı mekanları daha güvensiz görüyor. Çünkü toplumun tamamına, kadının bu tür durumlarda daha savunmasız olduğu öğretilmiş. Toplumsal bütünleşmenin zayıf olması da kadınların hırsızlık ve suçlar karşısındaki savunmasızlığını artırabilir. Çünkü toplumsal ve destek ağlarıyla bağların zayıflaması, ataerkil toplumun kadınlardan beklediği her şeyin dışında, tehlikeli durumlarda gayriresmi denetimi ve yardım alma imkanını sınırlandırıyor. Bu durum özellikle orta yaşlı kadınlar açısından daha belirgin.”

Hırsızlık olayları kadınlar için yeni riskler oluşturuyor

Suç mağduriyeti deneyimi, mağdurların yanı sıra bir suça tanık olan veya suçtan haberdar olan kişilerin zihninde de güvensizlik duygusunun ve yeniden suç mağduru olma korkusunun kalıcı hale gelmesine neden olabiliyor. Bu durum, yaşam kalitelerini ve huzur duygularını etkiliyor.

Her gün akşam saatlerinde yürüyüş yapmak için parka giden yaşlı bir kadın olan Fatıma, artık parka tek başına gitmekten kaçınıyor. Fatıma, “Bir kadının boynundaki kolyeyi çekip aldılar. 70 yaşında bir kadının hem kolyesini çaldılar hem de kolunu kırdılar” diye belirtti.

Genel olarak ceza sistemindeki zayıflık ve koruyucu yasaların etkisizliği, kadınların toplumsal ve kentsel politikalarda göz ardı edilmesiyle birleşerek kadınların toplumun dışına itilmesine ve savunmasızlıklarının artmasına yol açıyor. Ekonomik krizlerin derinleşmesiyle daha görünür hale gelen bu sorun, kadınların toplumsal yaşama katılımının önünde ciddi tehlikeler ve engeller oluşturuyor. Evde, aile içinde, iş yerinde ve toplumun diğer tüm alanlarında her kadın için risk oluşturabiliyor.