Leyla Cama*

25 Kasım’da dünyanın başkentlerindeki büyük yapılar turuncuya boyanıyor, konuşmalar yapılıyor, fotoğraflar paylaşılıyor ve birçok kişi bir anlığına bir şeyler yaptığını düşünüyor. Ben ise Afrika Boynuzu’nun kalbinden, kimsenin duymaktan hoşlanmadığı bir soruyu sormak için yazıyorum: Peki ya ışığın ulaşmadığı kadınlar?

Bazı savaşlar haber bültenlerinin manşetlerinde yer alırken bazıları sessizce çürümeye bırakılıyor. Unutulan savaşlardaki kadınlar bedelini iki kez ödüyor: Bir kez şiddetle, bir kez de unutulmakla. Somali’de de iç savaşla birlikte devlet çöktüğünde olan buydu. Kadın yalnızca güvenliğini kaybetmedi; hesap soracak ve sorumluluk üstlenecek bir mekanizmanın varlığını da kaybetti. O günden bu yana tecavüz, cinsel şiddet, zorla ve erken yaşta evlilik, sömürü ve sürekli yerinden edilme, sayısız kadın ve kız çocuğunun yaşamının bir parçası haline geldi. En fazla risk altında olanlar ise kırılganlığın üstüne bir başka kırılganlığın eklendiği yerinden edilme kamplarında yaşayan kadınlar.

Birleşmiş Milletler, çatışmaya bağlı cinsel şiddet biçimlerini belgeledi ve yerinden edilmiş kadınların en fazla risk altında bulunan gruplar arasında olduğuna dikkat çekti. Ancak raporlar ne kadar ayrıntılı olursa olsun hikayenin yalnızca yarısını anlatıyor. Çünkü suç yalnızca fail nedeniyle varlığını sürdürmüyor; adalet mekanizmalarının zayıflığı ve cezasızlık da şiddetin devam etmesine yol açıyor. Bir kadın saldırganın hesap vermediğini gördüğünde konuşmanın bir işe yaramayacağını düşünüyor, fail ise işlediği suçun bir bedeli olmadığını anlıyor.

Şiddetin ardından başlayan ikinci mücadele

İşte burada hiçbir istatistikte görünmeyen ikinci mücadele başlıyor. Kadın saldırının ardından fail yerine kendisine yapıştırılan utançla karşı karşıya kalıyor. Ailesi ve toplumu tarafından dışlanma korkusu yaşıyor, dosyanın kapatılması ve failin serbest bırakılmasıyla sonuçlanan “uzlaşma” baskısıyla karşılaşıyor. Birçok kadın susmayı tercih ediyor; yaşadıkları kolay olduğu için değil, konuşmanın kendilerine saldırının kendisinden daha ağır bir bedel getirebileceği için. Peki, konuşmayı nasıl güvenli hale getirebiliriz? Her ciddi çaba için sorulması gereken soru budur.

Unutulan savaşların mirası

Belki de unutulan savaşların en tehlikeli yanı, oldukları yerde kalmamalarıdır. Kadınlara yönelik şiddetin cezasız bırakıldığı bir toplum, şiddeti normal gören ve bunu sonraki kuşaklara aktaran nesiller yetiştirir. Kadınların evlerinde ve kamplarında kendilerini güvende hissetmediği bir ülke, silahlar sussa bile barışı bilmiyor demektir. Kadınların kırılganlığı, ülkelerin kırılganlığının ilk göstergesidir. Kadınların hissetmediği bir barış, barış değildir.

Kadınların direncini övmek, farkında olmadan sorumluların sorumluluktan kaçmasına da hizmet edebilir. Direnç, kadına verilen bir erdem değil, devletin ve toplumun eksiklikleri nedeniyle onun taşımak zorunda kaldığı bir yüktür. Hayatta kalmayı başaran kadını alkışlayıp onu hayatta kalmak zorunda bırakan nedenleri olduğu gibi bırakmak doğru değildir.

Gereken, övgünün bir yükümlülüğe dönüşmesidir: Şiddeti açık biçimde suç sayan ve örf ve adetlerin yorumuna bırakmayan, aynı zamanda gerçekten uygulanan yasalar; kadınların korkmadan ya da aracılara ihtiyaç duymadan başvurabileceği yargı ve polis mekanizmaları; şiddetten kurtulan kadınlar için barınaklar ile sağlık ve psikolojik destek hizmetleri; kız çocuklarına erken evlilik dışında başka bir gelecek sunan eğitim; şiddeti belgeleyen ve kendileri de şiddete maruz kalan gazeteci, araştırmacı ve aktivistlerin korunması.

Ve bütün bunlardan önce, politikaların hazırlanmasına doğrudan bu politikaların öznesi olan kadınların dahil edilmesi gerekiyor. Kadınlar adına, kadınlar olmadan alınan kararlar, ne kadar kapsamlı olursa olsun onları koruyamaz.

Kadına yönelik şiddet herkesin mücadelesidir

Bu yalnızca kadınların mücadelesi değil. Kadına yönelik şiddet toplumun tamamında açılmış bir yaradır ve ancak herkes doğru tarafta durduğunda iyileşebilir. Bu da özel günlerde konuşmakla değil, bedeli olduğunda da doğru tutumu göstermekle mümkündür. Üstelik bu yalnızca Somali’nin meselesi değildir.

Dünyanın Somali hakkında bilgi eksikliği yok; asıl eksik olan bakışını sürdürme konusundaki ısrarıdır. Görüntüler ulaşıyor, raporlar yayımlanıyor, tanıklıklar aktarılıyor. Ardından dikkat, daha gürültülü başka bir krize yöneliyor. Ancak hayatta kalan kadınlar, ışık başka bir yere çevrildikten sonra da yaşadıklarıyla baş başa kalıyor.

Bir Somalili araştırmacı ve aktivistin tanıklığı

Bu benim bir Somalili araştırmacı ve aktivist olarak tanıklığım. Yazıyorum çünkü insan onurunun bölünemeyeceğine ve sessizliğimizin kayıptaki ortaklığımızı büyüttüğüne inanıyorum. Ölümün ortasında bakım ve eğitim için toplumu omuzlarında taşıyan kadının sesinin duyulmayı hak ettiğine inanıyorum. Çünkü kadınların sesi yükseldiğinde özgürlük de onunla birlikte yükselir.

26 Kasım sabahı turuncu ışıklar söndürüldüğünde ve konuşmalar bir kenara kaldırıldığında, Somalili bir kadın, bir gece önce uyuduğu tehditle yeniden uyanacak. Bu yazıyı okuyan herkese bırakmak istediğim soru ise şu: O zaman ne yapacaksınız?

* Somalili aktivist ve yazar