Haber Merkezi- Ekonomik baskı ve iş bulma güçlüğü, İran’da çalışan ve iş arayan çok sayıda kadın için işyerinde taciz edici davranışlara katlanmanın bir nedenine dönüşmüş durumda.

Nastern Ferhe’nin “Şark” gazetesinde yayımlanan haberinde yer alan kadınların anlatımları, işe alım sürecinde ya da işe başladıktan sonra özel hayatlarıyla ilgisiz sorular, fotoğraf gönderme talepleri, cinsel içerikli ‘şakalar’, mesai saatleri dışında gönderilen mesajlar ve profesyonel sınırları aşan davranışlarla karşılaştıklarını ortaya koyuyor. Kadınlar, maddi ihtiyaçları ve işlerini kaybetme korkusu nedeniyle bu davranışlara itiraz edemediklerini ya da işyerinden ayrılamadıklarını anlatıyor.

Bu anlatımlar, işyerinde tacizin mutlaka fiziksel saldırı ya da açıkça cinsel ilişki talebi şeklinde ortaya çıkmadığını gösteriyor. Taciz kimi zaman işe alım aşamasında özel yaşamla ilgili sorular, boydan fotoğraf isteme veya alışılmadık tekliflerle başlıyor; işe başladıktan sonra ise cinsel içerikli ‘şakalar’, gerekçesiz özel görüşmeler ve mesai saatleri dışındaki istenmeyen iletişimlerle devam ediyor.

Tacizlere rağmen çalışmak zorunda kaldı

Anlatımlardan birinde, birkaç ay işsiz kaldıktan sonra devlete ait bir bankaya bağlı şirkette insan kaynakları uzmanı olarak çalışmaya başlayan bir kadın, şirket yöneticisinin özel görüşmelerde cinsel içerikli ‘şakalar’ yaptığını ve konuşmalar gerçekleştirdiğini aktarıyor. Kadının anlatımına göre, bu davranışlar şirketteki bazı kadın çalışanlar için sıradanlaşmıştı. Rahatsız olmasına ve istifa etmek istemesine rağmen aylık maaşa ihtiyaç duyduğu için çalışmayı sürdürmek zorunda kaldı. Ancak başka bir iş bulduktan sonra bu ortamdan ayrılabildi.

Fotoğraflar istendi

Bir başka örnekte, iş arayan bir üniversite öğrencisi, telefonla yaptığı görüşmenin ve işle ilgili bilgileri almasının ardından bir şirket yöneticisinden boydan fotoğrafını göndermesi yönünde talep aldı. Bu istek üzerine iletişimi kesti. Ancak yaşadığı deneyim onu o kadar etkiledi ki birkaç gün iş aramayı bıraktı. Sonrasında iş görüşmelerine katılmak da kendisi için kaygı verici bir hale geldi.

Ev temizliği hizmetlerinde çalışan bir kadının anlatımı ise kendisinden defalarca fotoğraf istendiğini ve bazı geceler işverenin hizmetinde olmasını talep eden tekliflerle karşılaştığını ortaya koyuyor. Kadın, bu tür işlere yönelik talebin azalması ve iş bulmanın zorlaşması nedeniyle alışılmadık teklifleri reddetme ve seçim yapma imkanının kısıtlandığını söylüyor.

Bir başka anlatımda ise içerik üretimi alanında çalışan bir kadın, iş arkadaşının istenmeyen şakalarının ve mesai sonrasında gönderdiği mesajların sürdüğünü belirtiyor. İlgisizliğini belli etmesine rağmen bu davranışları durduramadığını aktaran kadın, gelir ihtiyacı ve alternatif iş bulmanın zorluğu nedeniyle konuyu şirket yöneticisine taşımakta da kendisini güçsüz hissediyor.

Ekonomik bağımlılık, taciz edici talepleri dayatmanın aracına dönüşüyor

İş hukuku ve sosyal güvenlik uzmanı Meryem Zendedel, yaptığı açıklamada, İran hukuk sistemindeki ciddi eksikliklerden birinin ekonomik eşitsizlik ile işyerinde cinsel taciz arasındaki ilişkiye yeterince dikkat edilmemesi olduğunu belirtiyor. Zendedel’e göre İş Kanunu ağırlıklı olarak işçi ve işveren arasındaki mali ve sigortaya ilişkin haklara ve ekonomik ilişkiye odaklanıyor; cinsel tacizle ve iş konumunun kötüye kullanılmasıyla mücadele etmek için açık ve kapsamlı bir mekanizma öngörmüyor.

Meryem Zendedel, çalışanların ücretlerine ve iş güvencelerine bağımlılığını ekonomik şiddetin ortaya çıkmasına zemin hazırlayan etkenlerden biri olarak değerlendiriyor. Bu durumda işveren ya da daha üst konumda bulunan kişi, ekonomik ve mesleki gücünü kişisel ve cinsel taleplerini dayatmak için kullanabiliyor. Çalışan ise işten çıkarılma, gelirinin kesilmesi veya yaşam giderlerini karşılama imkanını kaybetme korkusu nedeniyle direnme ve itiraz etme konusunda daha az güce sahip olabiliyor.

Hukuki boşluklar ve yargı yoluna başvurmanın güçlükleri

Avukat Zehra Minuyi, İran yasalarında “işyerinde cinsel taciz” adıyla bağımsız bir suç tanımının bulunmadığını ve cinsel taciz sayılabilecek birçok davranışın ayrı bir suç olarak düzenlenmediğini belirtiyor. Zehra Minuyi’ye göre tacize maruz kalan kişi, yargı yoluna başvurabilmek için yaşanan davranışı hakaret, tehdit veya rahatsız etme gibi mevcut suç tanımları kapsamında değerlendirmek zorunda kalıyor. Tacizin kısa mesaj, internet üzerinden yapılan konuşmalar veya dijital medya aracılığıyla gerçekleştiği durumlarda ise mesajların içeriğine ve davranışın gerçekleşme biçimine ilişkin bazı yasal düzenlemelere dayanmak mümkün olabiliyor. Ancak bu yol, davranışın türüne ve gerçekleştiği koşullara bağlı olarak değişiyor.

İran İslam Ceza Kanunu’nun 619’uncu maddesine dikkat çeken avukat, bu maddenin kadınlara kamusal alanlarda ve sokaklarda yönelik saldırı veya rahatsız etme ile onların onuruna ve saygınlığına aykırı söz ve davranışlarla hakaret edilmesini kapsadığını vurguluyor. Ancak bu maddenin işyerindeki bütün cinsel taciz biçimlerini kapsayan genel bir düzenleme olarak değerlendirilemeyeceğini belirtiyor. Maddenin işyerlerinde uygulanması da çalışma alanının koşullarına ve kamusal alan olarak kabul edilip edilemeyeceğine bağlı.

Mağdurlara kanıt zorluğu

Bu davaların takip edilmesindeki engellerden biri de tacizin kanıtlanmasının güçlüğü. Taciz, özel görüşmelerde, kapalı odalarda veya doğrudan tanığın bulunmadığı ortamlarda yaşanabiliyor. Böyle durumlarda tacize maruz kalan kişinin iddiasını kanıtlamak için mesajlara, güvenlik kamerası görüntülerine veya iş arkadaşlarının tanıklığına ihtiyacı olabiliyor. Ancak bu belgelere erişmek her zaman mümkün olmuyor.

Özellikle iş arkadaşları, işlerine bağımlı olmaları veya işten çıkarılma korkusu nedeniyle tanıklık etmek istemeyebiliyor. Güvenlik kamerası görüntüleri ise şikayetin yöneltildiği yöneticinin denetiminde bulunabiliyor. Böylece tacize maruz kalan kişi, kanıtlara ulaşabilmek için kendi güvensizliğinin kaynağı olan kurumun işbirliğine ihtiyaç duyabiliyor.

Şikayetlerin bağımsız ve güvenli biçimde kaydedilmesini, bildirimde bulunanların korunmasını ve işyerinde misillemenin önlenmesini sağlayacak mekanizmaların bulunmaması da kadınların hukuki yollara başvurmaktan vazgeçmesine neden olabiliyor. Bu koşullarda, mevcut bazı yasal suç tanımları kapsamında şikayet hakkının bulunması, adalete etkili biçimde erişilebildiği anlamına gelmiyor.

İşyerinde taciz İran’la sınırlı değil

İşyerinde şiddet ve tacizin küresel boyutları, bu olgunun tek bir ülkeye veya çalışma ortamına özgü olmadığını gösteriyor. Uluslararası Çalışma Örgütü, Lloyd’s Register Vakfı ve Gallup tarafından gerçekleştirilen ve sonuçları 2022 yılında yayımlanan ilk ortak küresel araştırmaya göre, dünya genelinde çalışanların yüzde 22,8’i, yaklaşık 743 milyon kişi, çalışma yaşamları boyunca en az bir kez fiziksel, psikolojik veya cinsel şiddet ya da tacize maruz kaldı.

Araştırmada en sık bildirilen şiddet biçimi psikolojik şiddet, sözlü taciz ve davranışsal taciz oldu. Katılımcıların yüzde 6,3’ü ise cinsel şiddet veya taciz deneyimi yaşadığını bildirdi. Bu grupta kadınların oranı erkeklerden daha yüksekti. Araştırmanın bulguları, toplumsal itibarın zarar görmesi korkusu, sorumlu kurumlara duyulan güvensizlik ve şikayetin sonuçsuz kalacağı düşüncesinin taciz deneyimlerinin açıklanmasını engelleyen etkenler arasında olduğunu ortaya koyuyor.

Bu veriler, işyerindeki bütün şiddet ve taciz biçimlerine ilişkin olup yalnızca cinsel tacizin veya İran’daki kadınların durumunun istatistiği olarak değerlendirilmemeli. “Şark” gazetesinin haberinde de İran’daki işyerlerinde tacizin boyutlarına ilişkin güvenilir ulusal verilerin bulunmadığı vurgulanıyor. Bu durum, sorunun boyutlarının doğru biçimde anlaşılmasını ve koruyucu mekanizmaların etkinliğinin değerlendirilmesini zorlaştırıyor.

Kadınların anlatımları ve hukukçuların değerlendirmeleri, işyerinde tacizin yalnızca tacizde bulunan kişinin davranışından ibaret olmadığını gösteriyor. Ekonomik güvencesizlik, ücrete bağımlılık, alternatif iş imkânlarının yetersizliği, önleme ve inceleme mekanizmalarının zayıflığı ile tacizin kanıtlanmasındaki güçlükler, kadınların karşısına bir dizi engel çıkarıyor. Bu koşullarda işini korumak ve geçimini sağlamak, kadınlar açısından kişisel sınırlarının ihlal edilmesine, psikolojik ve cinsel tacize katlanmaya, güvenlik ve ruh sağlığının aşınmasına mal olabiliyor.