Haber Merkezi- Misyar evliliği, kadının haklarından; nafaka, konut veya barınma hakkından ve eşin başka bir eşi varsa zaman paylaşımındaki adaletten kendi isteğiyle feragat ettiği bir ‘evlilik sözleşmesi’ türü. Bu evlilikte kadın aile evinde veya kendi mekânında kalır, erkek ise fırsat buldukça onu ziyaret eder.

Daha önce tarafların koşulları ve anlaşmaları doğrultusunda dini açıdan izin verilen bu evlilik türü, 2026 yılında Kürdistan Bölgesi Yüksek Fetva Kurulu tarafından haram ilan edildi. Kurul, misyar evliliğinin adaleti sağlamadığını, kadınların haklarını ihlal ettiğini ve aile ile toplum yapısının bozulmasına yol açtığını belirtti. Buna rağmen bazı erkekler bu evlilik biçimine başvurmaya devam ediyor. Bazıları dini kuralları yerine getirdiklerini savunurken bazıları da misyar evliliğinin kendilerini uygunsuz davranışlardan uzak tuttuğunu öne sürüyor. Bu yaklaşım, bazı erkeklerin birden fazla eşle evli olmayı tercih ettiğini ve tek eşle yetinmediğini gösteriyor.

İnsan hakları ve toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifinden bu evlilik türü, temel hakların ihlal edilmesi nedeniyle kadına saygısızlık ve konumunun küçültülmesidir.

Misyar evliliğinin kadın üzerindeki olumsuz etkileri:

Psikolojik ve sosyal etkiler

*Gizlilik ve güvensizlik: Bu evlilik genellikle aileden ve toplumdan gizli tutulur, bu da kadınların ilişkinin açığa çıkma korkusuyla sürekli psikolojik baskı ve kaygı altında yaşamasına neden olur.

*Toplumsal önyargı: Kürdistan Bölgesi dahil pek çok toplumda bu evlilik türü kadının değerinin düşürülmesi olarak görülür.

*Dışlanmışlık hissi: Kadın, saygı duyulan ve eşiyle sosyal etkinliklerde boy gösteren gerçek bir yaşam ortağı olarak değil, yalnızca geçici bir arzuyu tatmin etmek için kullanıldığı hissine kapılır.

Hukuki ve mali etkiler

*Mali güvencenin olmaması: Kadın önceden nafaka ve konuttan vazgeçtiği için erkeğin hiçbir ekonomik desteği yoktur ve masraflarını kendi karşılamak zorundadır.

*Hakların kanıtlanması sorunu: Sözleşme resmi mahkemede kaydedilmemişse, sorun çıkması veya erkeğin ölümü durumunda kadın miras ve diğer yasal haklarını güvence altına almakta büyük zorluklar yaşar.

Çocuk ve aile geleceği problemleri

*Çocukların geleceği: Bu evlilikten çocuk dünyaya gelirse, dini olarak çocuk babasının soyuna kaydedilse de evliliğin gizli tutulması nedeniyle resmi dairelerde kaydı oldukça güçleşir.

*Kargaşa içinde yetişme: Çocuk, babanın ortada olmadığı, toplum ve akrabalar arasında normal bir baba gibi gurur duyulamayacağı istikrarsız bir ortamda büyür.

Kolay boşanma

*Geçici ve kısa süreli ilişki: İstatistikler ve araştırmalar, misyar evliliklerinin çoğunun ömrünün kısa olduğunu ve hızlıca boşanmayla bittiğini gösteriyor. Çünkü erkeğin üzerinde ağır mali veya sosyal bir yükümlülük bulunmuyor, bu da kadını ortada hiçbir somut sorun yokken sadece erkek evlilikten doyuma ulaştığı için ani bir boşanmayla baş başa bırakıyor.

Güney Kürdistan’da neden misyar evliliği teşvik ediliyor?

Güney Kürdistan’da Kişisel Statü Yasası ikinci evlilik yani "çok eşlilik" için ağır şartlar getirmiştir. Evli erkekler ilk eşlerinin haberinin olmaması ve yasal ya da ailevi sorunlar yaşamamak için gizlice ve mahkemede tescil edilmeden gerçekleştirilen misyar evliliğine başvurmaktadır.

Ayrıca dijital medya sayfaları açık ve net birer etkendir. Son dönemde sayfa ve hesaplar üzerinden bazı bürolar veya aracılar, maddi çıkar ve para elde etmek için açıkça ya da gizlice bu evliliğin reklamını yapmaktadır.

Dijital medyada "misyar evliliği"nin propagandasına karşı yasal izin veya katı yasakların bulunmaması; yasal boşluklar, uluslararası dijital platformların doğası ve dini yorumlarla ilgilidir. Reklamların başlıklarının ticari amaca dönüştürülmesi söz konusudur; reklam veren tarafların çoğu "evlilik bürosu", "hayat arkadaşı bulma" veya "tanışma uygulaması" adı altında paylaşım yapmaktadır. Bu başlıklar genel ve ticari olduğundan yasal olarak izinli kabul edilmekte, sosyal medya filtreleme sistemleri bunları yasaklı içerik olarak tespit edememektedir.

Eğer bu tür propagandalar dijital medyada gizli fuhuş veya dolandırıcılık için birer paravan olarak kullanılırsa, o zaman Irak Ceza Kanunu'na veya Güney Kürdistan İletişim Araçlarının Kötüye Kullanılmasını Önleme Yasası'na göre siber suç muamelesi görür. Misyar evliliğinin yayılmasını ve propagandasını önlemek toplumsal, yasal, dini ve teknolojik olmak üzere birçok farklı düzeyde çalışma yürütülmesini gerektirir.

İlgili hükümet kurumlarının bu konu üzerinden ticaret yapan sayfa, grup ve uygulamaları denetlemesi ve kapatması gerekmektedir. Ayrıca birer kullanıcı olarak dijital medya platformlarında bu tür reklamlar görüldüğünde, toplum kurallarını ihlal ettiği veya insan ticareti çağrısı yaptığı gerekçesiyle derhal bildirilmesi şarttır.

Toplumsal düzey ve bilinçlendirme

Sivil toplum örgütleri ve aktivistler aracılığıyla kadınlar bilinçlendirilmeli; bu tür sözleşmelerin hukuki ve sosyal haklarını nasıl tehlikeye attığı konusunda uyarılmalıdır. Toplumun bunu normal bir çözüm olarak değil, aileyi tahrip edici olumsuz bir olgu olarak görmesini sağlayacak farkındalık çalışmaları yürütülmelidir.

Ayrıca tanıklar ve uygulayıcılar için yasal cezalar getirilmeli; bu tür evliliklerin mahkemelerde tescili kesin olarak yasaklanmalı ve aracı rolü oynayanlar ile resmi olmayan imamlar cezalandırılmalıdır.