HANAN HARET

Fas- Kamusal alanlarda ve toplu taşıma araçlarında kadınların maruz kaldığı cinsel tacizin etkileri yalnızca anlık rahatsızlıklarla sınırlı kalmıyor; kadınların güvenlik duygusunu zedeliyor, seyahat özgürlüğünü kısıtlıyor ve birçoğunu toplu taşıma araçlarını kullanmaktan kaçınmaya itiyor.

Eşitlik ve Vatandaşlık İçin Mücadele Derneği (Association Défi pour l'Égalité et la Citoyenneté) tarafından Kazablanka kentindeki kamusal alanlarda ve kentsel toplu taşıma araçlarında toplumsal cinsiyete dayalı cinsel taciz olgusuna ilişkin yapılan saha araştırması, söz konusu olgunun yaygınlığını koruduğunu ve farklı biçimlerde tezahür ettiğini gösterdi. Araştırmada, mevcut yasal düzenlemeler ile kadınların ve kız çocuklarının gündelik yaşamda karşılaştığı gerçeklik arasında ciddi bir uçurum bulunduğu vurgulandı.

Derneğin düzenlediği basın toplantısında kamuoyuyla paylaşılan araştırma, cinsel tacizin boyutlarına ve bu durumun kadınların ve kız çocuklarının hareket hakkı ile kamusal alanlara güvenli erişimi üzerindeki etkilerine dikkat çekti.

Çalışmada, başta Kadına Yönelik Şiddetle Mücadeleye İlişkin 103.13 Sayılı Kanun olmak üzere ulusal mevzuatın etkinliğini değerlendirmek ve kamu politikalarının kadınların ile kız çocuklarının ortak alanlara güvenli ve eşit erişim hakkını güvence altına alma düzeyini ölçmek amacıyla sosyolojik tespitler ile hukuki ve adli analizleri birleştiren çok boyutlu bir yöntem izlendi.

Kamusal alanlarda cinsiyete dayalı ayrışma

Araştırma verileri, kamusal alanlardaki cinsel tacizin yalnızca münferit bireysel davranışlardan kaynaklanmadığını; kadınların kamusal alandaki varlığına, hareket özgürlüğüne ve ortak alanları güvenli biçimde kullanmasına yönelik toplumsal algıların yanı sıra sosyal ve kentsel etkenlerin de bu olguyla doğrudan bağlantılı olduğunu ortaya koydu.

Bu kapsamda, araştırmaya katılanların yüzde 69'u kamusal alanın erkeklere ve kadınlara ait mekanlar şeklinde fiili bir bölünmeye uğradığını ifade etti. Katılımcıların yüzde 80'i kafeleri erkeklerle özdeşleştirilen mekanlar olarak tanımlarken, yüzde 79'u hamamların kadınlarla ilişkilendirilen alanlar olduğunu belirtti.

Taciz vakalarının en yoğun kaydedildiği alanlar sıralamasında yüzde 41 ile mahalleler ve umumi caddeler ilk sırada yer aldı; bunu yüzde 12 ile parklar ve yüzde 11 ile otobüs durakları izledi.

Araştırmada ayrıca tacizin yalnızca sözlü ve fiziksel saldırılarla sınırlı kalmadığı; psikolojik ve görsel tacizleri, cinsel içerikli imaları, kamusal alanlarda takip edilmeyi ve peşine düşülmeyi de içerdiği kaydedildi. Verilere göre bu ihlaller, kadınların rızası dışında fotoğraf ve videolarının çekilmesi yoluyla dijital ortama da taşındı.

Toplu taşımada güvensizlik ve otobüsler

Çalışma, kent içinde kadınların güvensizlik hissini derinleştiren temel unsurlardan birinin toplu taşıma araçları olduğunu ortaya koydu. Yüzde 31 ile en sık tercih edilen ulaşım araçlarından biri olan otobüslerin, aynı zamanda taciz vakalarının en yoğun yaşandığı alanlardan biri olduğuna dikkat çekildi. Ankete katılanların yüzde 62'si otobüslerde tacize maruz kaldığını belirtirken, taksilerde bu oran yüzde 19 olarak kaydedildi.

Katılımcıların yüzde 62'si otobüs duraklarını en güvensiz alanlar olarak nitelendirirken, sabahın erken saatleri yüzde 34 ile riskli zaman dilimleri arasında öne çıktı. Bu bulgular, taciz riskinin yalnızca araç içi ile sınırlı kalmadığını, durak çevrelerini ve kadınların seyahat etmek zorunda olduğu saatleri de kapsadığını gösterdi.

Araştırma sonuçları, mevcut koşulların toplu taşıma kullanım alışkanlıklarını doğrudan etkilediğini ortaya koydu. Katılımcıların yüzde 85'i toplu taşımayı kullanmayı bırakmak zorunda kaldığını ifade ederken, bu tercihin nedenleri arasında yüzde 51 ile sefer gecikmeleri ilk sırada yer aldı; güvenlik endişesi ise katılımcıların yüzde 24'ü için doğrudan belirleyici bir etken oldu.

Elde edilen bulgular, tacizin kadınların hareket özgürlüğünü kısıtlayan yapısal bir engele dönüştüğünü; işe, eğitime ve temel ihtiyaçlara erişimi zorlaştırarak ekonomik ve sosyal bağımsızlıklarını olumsuz etkilediğini ortaya koydu.

Yasal düzenlemeler ve bildirim engelleri

Fas'ta kadına yönelik şiddet ve tacizi suç kapsamına alan yasal düzenlemelerin bulunmasına karşın araştırma, yasal hükümler ile uygulama pratiği arasındaki mesafenin sürdüğünü tespit etti. Katılımcıların yüzde 45'i taciz vakalarına ilişkin şikayet ve bildirim mekanizmaları hakkında bilgi sahibi olmadığını belirtirken, kadınların yüzde 32'si toplu taşıma araçlarında maruz kaldıkları tacizi emniyet birimlerine bildirme sürecinde zorluk yaşadıklarını ifade etti.

Dernek, bu tabloya karşı cezasızlıkla mücadele etmek ve tacizi sıradanlaştıran toplumsal yaklaşımları dönüştürmek amacıyla caydırıcı cezai yaptırımlar ile önleyici eğitim ve farkındalık çalışmalarının eş zamanlı yürütülmesi gerektiğini vurguladı.

Ayrıca, sektör yönetiminde kadın temsilini güçlendirmek amacıyla toplu taşıma alanındaki mesleklerde kadın istihdamının teşvik edilmesinin önemi üzerinde duruldu. Dernek; mevzuatın uluslararası standartlarla uyumlu hale getirilmesi, cinsel taciz suçlarında ispat yükümlülüğü ve anında bildirim prosedürlerinin kolaylaştırılması, özellikle riskli hatlarda ve saatlerde otobüsler ile duraklarda güvenlik ve denetim önlemlerinin artırılması ve kentsel planlama ile toplu taşıma yönetimine toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifinin dahil edilmesi çağrısında bulundu.

Kurumların güvenli kent sorumluluğu

Basın toplantısında değerlendirmelerde bulunan Eşitlik ve Vatandaşlık İçin Mücadele Derneği Üyesi Reca Hanin, çalışmanın başta 103.13 Sayılı Kanun olmak üzere ulusal mevzuatın yeterliliğini sorgulayarak, sosyolojik, hukuki ve adli boyutlarıyla Kazablanka'daki kamusal alanlar ve kent içi ulaşımda yaşanan cinsel tacize dair kapsamlı bir saha verisi sunmayı amaçladığını belirtti.

Reca Hanin, bu araştırma ile ulusal yasaların ilgili uluslararası sözleşmelerle uyum düzeyinin yanı sıra kamu politikalarının ve kent içi ulaşım şirketlerinin kadınlar ile kız çocuklarının güvenli seyahat etme ve kamusal alanları özgürce kullanma hakkını sağlama sorumluluğunu kamuoyu gündemine taşımayı hedeflediklerini kaydetti.

Derneğin uzun yıllardır cinsel tacizle mücadele alanında çalışmalar yürüttüğünü hatırlatan Reca Hanin, araştırma çıktılarının hukuki reformların yanı sıra ulaşım işletmecilerinin güvenli ulaşım koşullarını tesis etme yükümlülüklerine dair somut öneriler geliştirilmesine zemin hazırlayacağını ifade etti.