RAJA HAMİD RAŞİD

Bağdat- Iraklı Kadınlar Ulusal Ekibi ile İnsan Hakları Yüksek Komiserliği iş birliğinde, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) Kadın, Barış ve Güvenlik konulu 1325 sayılı kararına ilişkin farkındalık oturumu düzenlendi. Dün Bağdat’taki Ulusal İnsan Hakları Merkezi salonunda gerçekleştirilen oturumda; kadın liderliğinin güçlendirilmesi, dijital güvenlik ve iklim krizine karşı kadınların çözüm ortağı olarak üstlendiği rol ele alındı.

"Siyasi Katılım ve Barış İnşasında Kadının Güçlendirilmesi ve Liderliği Programı" kapsamında düzenlenen ve kararın kabul edilişinin 26’ncı yıl dönümüne denk gelen oturumda, İnsan Hakları Yüksek Komiserliği üyesi Nesrin Abdulali konuşmacı olarak yer aldı. Etkinliğe Ulusal Kadın Ekibi üyeleri ile kamu kurumları ve sivil toplum örgütlerinden çok sayıda kadın aktivist katıldı.

‘Kadınlar barış inşasının ve çatışma önlemenin temel öznesidir’

Oturumda, BMGK tarafından Ekim 2000’de kabul edilen 1325 sayılı kararın uluslararası dayanakları ve tarihsel önemi üzerinde duruldu. Kararın; Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW), Pekin Deklarasyonu ve Eylem Platformu ile silahlı çatışmalarda sivillerin korunmasına dair 1265 ve 1296 sayılı kararlara dayandığı hatırlatıldı. 1325 sayılı kararın, silahlı çatışmaların kadınlar ve kız çocukları üzerindeki etkisini resmen tanıyan ve barış süreçlerine kadınların doğrudan katılımını esas alan ilk uluslararası belge olduğu vurgulandı.

Üç ulusal eylem planı ve dönüşen öncelikler

Konuşmacı Nesrin Abdulali, Irak’ın Orta Doğu ve Kuzey Afrika bölgesinde 1325 sayılı karar doğrultusunda Ulusal Eylem Planı hazırlayan ilk ülke olduğuna dikkat çekerek, bugüne dek yürütülen üç temel planlama sürecini değerlendirdi.

Acil durum ve mücadele aşaması olarak tanımlanan Birinci Ulusal Eylem Planı’nın (2014–2019) yürürlüğe girdiği dönemin DAİŞ saldırılarıyla çakışması nedeniyle çalışmaların ağırlıklı olarak acil insani müdahaleye odaklandığını belirten Nesrin Abdulali, kararın "katılım" sütununun yalnızca sayısal temsille sınırlı olmadığını ifade etti. Irak Anayasası’nın 49’uncu maddesiyle güvence altına alınan yüzde 25’lik kadın kotasının, karar alma mekanizmaları ve barış müzakerelerinde etkin varlıkla desteklenmesi gerektiğini kaydetti.

İyileşme ve toparlanma sürecine odaklanan İkinci Ulusal Eylem Planı (2021–2024) döneminde ise hayatta kalan ve yerinden edilen kadınların topluma yeniden katılımı ile toplumsal cinsiyete dayalı şiddetten korunmalarının önceliklendirildiğini aktardı. Nesrin Abdulali, 2021 tarihli Ezidi Kadınlar Yasası kapsamında sunulan psikolojik destek, tazminat ve istihdam olanaklarına değinerek; kadınların direncini ve öz güvenini pekiştirmek adına "kurban" yerine "şiddetten hayatta kalanlar" kavramının benimsenmesinin önemini vurguladı. Ayrıca İçişleri Bakanlığı bünyesindeki Aile ve Çocuk Koruma Müdürlükleri, toplum destekli polislik ve özellikle kadın siyasetçileri hedef alan dijital şantaj ile karalama kampanyalarına karşı yürütülen mücadele başlıklarını paylaştı.

Güçlendirme ve kurumsal bütünleşme aşaması olan Üçüncü Ulusal Eylem Planı (2025–2030) kapsamında ise bireysel girişimlerden ziyade kararın ilkelerinin bakanlıkların plan ve bütçelerine doğrudan entegre edilmesinin hedeflendiği belirtildi.

Yeni sınamalar: dijital güvenlik ve iklim krizi

Nesrin Abdulali, kararın kabul edildiği 2000 yılında gündemde olmayan yeni tehditlerin 2025–2030 döneminin ana eksenini oluşturduğunu belirterek, dijital güvenlik ve iklim güvenliği olmak üzere iki temel mücadele alanına işaret etti. Siyasi ve toplumsal alanda aktif olan kadınların ve hak savunucularının siber zorbalık ile dijital şantajdan korunarak dijital kamusal alanda özgürce yer almalarının sağlanması gerektiğini vurgulayan Nesrin Abdulali, iklim ve çevre güvenliği boyutunda ise kuraklık, su kıtlığı ve iklim kaynaklı göç sorunları karşısında kadınların yalnızca krizden etkilenen taraf olarak görülmemesini istedi. Bilhassa kırsal kesimdeki kadınların kaynak yönetimi ve iklim uyum politikalarında etkin birer çözüm ortağı olarak desteklenmesinin önemine dikkat çekti.

Oturum, katılımcıların saha deneyimleri ve mesleki birikimlerini paylaştığı soru-cevap ve tartışma bölümünün ardından, Iraklı kadınların karar alma süreçlerindeki etkisinin artırılmasına yönelik görüş alışverişiyle sona erdi.