Haber Merkezi – İran'ın Kirman eyaletine bağlı Faryab ilçesindeki Peşmuki köyünde, kromit madeninin işletilme ve devredilme biçimine karşı çıkan Beluc kadınlar ve köylülerin protestosu, güvenlik güçlerinin müdahalesiyle şiddet olaylarına dönüştü. Yerel kaynaklara göre olaylarda en az 7 Beluc kadın yaralanırken, üçü kadın olmak üzere 6 kişi gözaltına alındı. Olayın, Taftan'da protestocu kadınlara yönelik benzer bir müdahaleden yalnızca bir gün sonra yaşanması, Beluc bölgelerindeki sivil taleplere yönelik güvenlikçi yaklaşıma ilişkin endişeleri artırdı.

Madene karşı protestoya müdahale

Bugün sabah saatlerinde, Kirman eyaletinin Faryab ilçesine bağlı Peşmuki köyünde güvenlik güçleri ile protestocu Beluc vatandaşlar arasında gerginlik yaşandı.

Dijital medyada paylaşılan görüntülerde, kromit madeninin işletilme biçimini protesto eden kadınlara yönelik fiziksel müdahale ve şiddet anları yer aldı. Kadınlar, madenle ilgili taleplerini dile getirmek amacıyla ikinci gün üst üste eylem düzenliyordu.

Protestocular, bölgenin en önemli ekonomik kaynaklarından biri olan Peşmuki kromit madeninin, yerel halkın hak ve çıkarları gözetilmeden nüfuz sahibi kişi ve gruplara devredildiğini belirtiyor. Bölge sakinleri, yıllardır kendi topraklarının doğal kaynaklarından yeterince faydalanamadıklarını ve son protestoların da bu adaletsizlik duygusundan kaynaklandığını belirtiyor.

Protestocu kadınlara şiddet

Yayımlanan görüntülere göre güvenlik güçleri, protestocu kadınlara saldırarak fiziki şiddete maruz bıraktı. Bazı videolarda kadınların sürüklendiği ve itilerek uzaklaştırıldığı görülüyor.

Yerel kaynaklar, müdahale sırasında 7 Beluc kadının yaralandığını bildirdi. Yaralılardan bazılarının tıbbi müdahaleye ihtiyaç duyduğu belirtilirken, sağlık durumlarına ilişkin ayrıntılı bilgi paylaşılmadı.

Olaylar sırasında üçü kadın olmak üzere 6 Beluc vatandaşın gözaltına alındığı da aktarıldı. Yerel kaynaklara göre gözaltına alınanlar bilinmeyen bir yere götürüldü ve aileleri henüz nerede tutulduklarına ilişkin bilgi alamadı.

‘Adalet nerede?’ sorusu

Peşmuki'deki protestolar bir gün önce başlamıştı. Bir grup Beluc kadın, kromit madeni önünde toplanarak madenin devri ve işletilme sürecine ilişkin şeffaflık talep etmişti.

Kadınlar, yetkililerden yalnızca açık ve net bir açıklama beklediklerini vurguladı. Protestolarda öne çıkan sloganlardan biri ise, “Biz sadece adaletin nerede olduğunu bilmek istiyoruz” oldu.

Bölge halkı, yıllardır kalkınma, istihdam ve yerel halkın madencilik faaliyetlerinden yararlanacağı yönünde vaatlerde bulunulduğunu, ancak ekonomik fırsatların büyük ölçüde bölge dışındaki aktörlere yönlendirildiğini ifade ediyor.

Taftan’dan Faryab’a benzer müdahaleler

Peşmuki'deki olaylar, Taftan ilçesinde yaşanan benzer bir olayın hemen ardından meydana geldi.

16 Haziran akşamı, Taftan'ın Sersiyah köyünde bir grup Beluc kadın, Taftan Altın Madeni'nin faaliyetlerini protesto etmek için gösteri düzenledi. İddiaya göre protestocular, güvenlik güçleri ve madenle bağlantılı kişiler tarafından engellendi.

Yerel kaynaklara göre kadınlar hakaret, tehdit ve fiziksel şiddete maruz kaldı. 55 yaşındaki Beluc kadın Bibi Nur Rigi Kute'nin, tüfek dipçiğiyle başına vurulması sonucu yaralandığı bildirildi.

24 saat içinde iki farklı bölgede Beluc kadınlara yönelik şiddet olaylarının yaşanması, kamuoyunda tepkilere neden oldu. Birçok kişi, Beluc bölgelerindeki ekonomik ve sosyal taleplerin neden diyalog yerine güvenlikçi yöntemlerle karşılandığını sorguluyor.

Beluc kadınlar ön saflarda

Son protestolarda dikkat çeken en önemli unsur, Beluc kadınların ön saflarda yer alması oldu.

Son yıllarda su krizi, yoksulluk, ayrımcılık, madencilik projeleri ve çevre sorunlarına karşı düzenlenen eylemlerde daha görünür hale gelen Beluc kadınlar, bugün bölgede ekonomik adalet talebinin en güçlü seslerinden biri olarak öne çıkıyor.

Aktivistler, protestocu kadınlara yönelik şiddetin yalnızca insan hakları kaygılarını artırmakla kalmadığını, aynı zamanda yerel topluluklarla resmi kurumlar arasındaki güvensizliği de derinleştirdiğini belirtiyor.

Aktivistlere göre doğal kaynakların yönetimine ilişkin eleştiriler ve bölge halkının bu kaynaklardan adil pay alma talepleri, güvenlikçi yöntemlerle değil, diyalog ve hesap verebilirlik mekanizmalarıyla ele alınmalı.

Gözaltındakilerin durumu endişe yaratıyor

Gözaltına alınan kişilerin akıbetine ilişkin bilgi verilmemesi ve yaralıların kimliklerinin tam olarak açıklanmaması, ailelerin ve bölge halkının endişelerini artırıyor.

Yerel kaynaklar, protestoya katılanların herhangi bir silah ya da şiddet aracı taşımadığını, yalnızca bölge halkının hakları ve madenin işletilme biçimine ilişkin taleplerini dile getirdiklerini belirtiyor.

Peşmuki ve Taftan'da Beluc kadınların darbedildiğini gösteren görüntülerin yayılmasının ardından çok sayıda yurttaş ve sivil toplum temsilcisi, olayların bağımsız biçimde soruşturulmasını, sorumluların hesap vermesini ve gözaltına alınanların serbest bırakılmasını talep etti.

Bu talepler, aynı zamanda devlet kurumlarının yoksul ve Beluc nüfusun yoğun yaşadığı bölgelerdeki sivil protestolara yaklaşımının da önemli bir sınavı olarak değerlendiriliyor.