BAHARİN LEHİB

Afganistan- Afganistan’da her yıl binlerce insanın hayatını kaybetmesine yol açan trafik kazaları, ülkenin en ciddi sosyal sorunları arasında yer alıyor. Kazalar, sadece insani bir felaket değil, aynı zamanda aileler ve toplum üzerinde derin ekonomik, sosyal ve kültürel etkiler oluşturuyor. Güvensiz yollar, tehlikeli sürüş alışkanlıkları ve trafik kurallarının yetersiz uygulanması nedeniyle Afganistan, dünyada yol kazaları ve ölümlerin en yüksek olduğu ülkeler arasında bulunuyor.

Resmi ve yerel kaynaklar, son 10 ayda ülkede meydana gelen trafik kazalarında bin 600’den fazla kişinin yaşamını yitirdiğini, 4 binden fazla kişinin yaralandığını kaydetti. Hayatını kaybedenler arasında 192 kadın ve 447 çocuk yer aldı. Khaama Press’in raporlarına göre, yıllık bazda 4 bin 278’den fazla kaza yaşanırken, bu kazalar 2 binin üzerinde ölüm ve yaklaşık 6 bin yaralanmayla sonuçlandı. 2025’in ilk aylarında yalnızca Kabil–Kandahar hattında yüzlerce kaza kaydedildi. 2025 yılının birkaç ayında, Kabil-Kandahar bölgesi gibi yoğun yollarda 295’ten fazla trafik kazası yaşandı ve 504 kişi yaralandı. Kazalarda 10 kadın ile 27 çocuk hayatını kaybetti; aralarında kadın ve çocukların da bulunduğu çok sayıda kişi yaralandı. Aynı yılın en trajik kazalarından biri, Herat’ta meydana geldi. Bir otobüsün yakıt kamyonu ve başka bir araçla çarpışması sonucu çıkan yangında en az 79 kişi yaşamını yitirdi. Ölenler arasında 17 ila 19 çocuk bulunuyordu. Kazada yaşananlar, Afganistan’daki trafik kazalarının ne kadar ölümcül olabileceğini bir kez daha ortaya koydu.

Hız ve kuralsızlık kazalara neden oluyor

Kazaların en önemli nedenleri arasında yolların ve altyapının kötü durumda olması bulunuyor. Ülkede birçok yol toprak veya bozuk asfaltlı, standart trafik işaretlerinden yoksun. Özellikle dağlık bölgelerde yollar ciddi tehlike oluşturuyor. Sürücülerin yüksek hız yapması ve trafik kurallarına uymaması, kazaların artmasında etkili oldu. Hız sınırlarına uymayan, güvenli olmayan sollama yapan ve olumsuz hava koşullarında yeterli dikkat göstermeyen sürücüler ciddi risk oluşturdu.

‘Yol duasını’ bilenler ehliyet aldı

Ehliyet ve sürücü eğitim sistemindeki zayıflıklar da kazaların artmasında önemli bir etken olarak öne çıktı. Ülkede birçok kişi yeterli eğitim veya titiz sınavlardan geçmeden ehliyet aldı; zorlu yolları güvenli şekilde kullanma becerisine sahip olamadı. Taliban’ın Trafik İdaresi’nde ise ‘yol duası’nı hatırlayan her sürücü ehliyet alabildi. Emniyet kemeri ve hız sınırları gibi trafik kuralları ciddi şekilde uygulanmadı, temel yol güvenliği işaretleri ve kuralların uygulanması ise nadirdi.

Güvenlik standartlarını karşılamayan, aşırı eski ve güvensiz araçlar kazalarda ciddi tehdit oluşturdu. Bu araçlar bozuk yollarda arıza yaptı. Kaza durumunda hava yastığı veya sert gövde gibi güvenlik ekipmanlarının eksikliği nedeniyle yolcular ciddi şekilde yaralandı. Uzun yolculuklarda yorgunluk veya uyuşturucu etkisi altında araç kullanan sürücüler, insan hatası riskini artırdı.

Hayatını kaybedenler kadınlar ve çocuklar

Kazaların çoğu, yetersiz işaretlenmiş yollar ve tehlikeli fiziksel koşullara sahip dağlık ve yoğun güzergahlarda meydana geldi. Hız kameralarının ve uyarı sistemlerinin olmaması, kazaların artmasına katkı sağladı. Hayatını kaybedenlerin büyük çoğunluğu kadın ve çocuklardan oluştu. Özellikle aileleriyle seyahat eden veya toplu taşıma kullanan bu gruplar, erkeklere göre daha fazla risk altında kaldı. Herat’taki trajik kazada ölenler arasında çok sayıda çocuk ve kadın bulunması, savunmasız grupların trafik sisteminin zayıflığından en çok etkilendiğini gösterdi.

İnsan, teknik ve altyapısal faktörlerin birleşimi, Afganistan’da trafik kazaları krizini derinleştirdi. Yol güvenliği, sürücü eğitimi ve yasa uygulaması iyileştirilmedikçe, kazalar ve can kayıpları yüksek seviyede seyredecek. Ülkede ölüm oranlarını düşürmek için farkındalık artırılmalı, altyapı iyileştirilmeli ve katı yasalar uygulanmalıdır.