Haber Merkezi - Uluslararası Af Örgütü, İran’da Jîna Emînî’nin ölümünün ardından başlayan “Jin, Jiyan, Azadî” ayaklanmasının bastırılmasına ilişkin “Felaketlerin Mimarları” başlıklı bini aşkın sayfalık bir rapor yayımladı.

Örgüt, İranlı yetkililer ve güvenlik güçlerinin protestoların bastırılması sırasında insanlığa karşı suç işlediğini belirterek, 87 yetkilinin olası sorumluluğuna ilişkin cezai soruşturma başlatılması çağrısında bulundu.

Raporda, protestoların bastırılmasına ilişkin karar alma ve komuta zinciri incelenirken; öldürme, işkence, zorla kaybetme, keyfi gözaltı ve tutuklama, tecavüz ve diğer cinsel şiddet biçimleri ile siyasi, toplumsal cinsiyet, etnik köken ve dini temelli taciz ve takibat vakalarının belgelendiği aktarıldı.

270 kişiyle görüşüldü

Araştırma kapsamında protestocular, eski tutuklular, yaşamını yitirenlerin aileleri, görgü tanıkları, avukatlar, gazeteciler ve sağlık çalışanlarının da aralarında bulunduğu 270 kişiyle görüşüldü. Ayrıca 2 binden fazla video ile devlet ve yargı belgeleri, mahkeme kararları ve adli tıp kayıtlarının incelendiği belirtildi.

Örgütün incelediği belgeler arasında, Silahlı Kuvvetler Genelkurmay Başkanlığına atfedilen ve gösterilere sert müdahalede bulunulması, protestocuların dağıtılması ve gözaltına alınmasını öngören bir talimatın da bulunduğu kaydedildi. Af Örgütü, bu belgeyi tanıkların ifadeleriyle birlikte komuta zincirinin ve baskı politikasının nasıl uygulandığının incelenmesinde kullandığını açıkladı.

377 kişinin öldürüldüğü belgelendi

Raporda, protestolara katılan ya da protestolara katılmayan 377 kişinin öldürüldüğüne ilişkin bir listeye yer verildi. Bu kişilerin 56’sının çocuk olduğu belirtildi. Örgütün bulgularına göre güvenlik güçleri bazı olaylarda protestoculara ve olay yerinde bulunan diğer kişilere karşı savaş silahları ve saçmalı tüfekler kullandı.

Af Örgütü ayrıca Kürdistan ve Belucistan kentlerinin ölümcül baskının orantısız biçimde hedefi olduğunu bildirdi. Örgüt, bu topluluklara yönelik uygulamaları, zulüm ve takibat da dahil olmak üzere insanlığa karşı suç işlenmiş olabileceği açısından inceledi.

‘Cezasızlık sürüyor’

Uluslararası Af Örgütü, “Jin, Jiyan, Azadî” ayaklanmasının bastırılmasına ilişkin hesap verebilirliğin sağlanmamasının cezasızlığın sürmesine yol açtığı uyarısında bulundu. Örgüt, olaylarda rol aldığı öne sürülen bazı yetkililerin halen hükümet ve güvenlik yapıları içerisinde görev yaptığını belirtti.

Af Örgütü, İran için uluslararası bir ceza adaleti mekanizması oluşturulmasını, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin İran’daki durumu Uluslararası Ceza Mahkemesi savcısına sevk etmesini ve devletlerin şüpheliler hakkında soruşturma yürütmek üzere evrensel yargı yetkisini kullanmasını istedi.

Rapor, Jîna Emînî’nin devlet gözetimindeki ölümünün 4’üncü yıldönümünde yayımlandı. Jîna Emînî, Eylül 2022’de “ahlak polisi” tarafından gözaltına alındıktan sonra yaşamını yitirmiş; ölümü İran genelinde “Jin, Jiyan, Azadî” ayaklanmasının başlamasına yol açmıştı.