Haber Merkezi- İran genelinde yayılan protestolar devam ediyor. İlam eyaletinde, Abdanan şehri yoğun bir halk katılımına sahne oldu; yaklaşık 45 bin kişilik nüfusun 30 bini eş zamanlı olarak protestolara katıldı ve Devrim Muhafızları’na bağlı “Ofogh Kuroş” zincir mağazası ateşe verildi.

Komşu şehir Melikşahi’de ise önceki günlerde yaşamını yitiren protestocuların cenaze töreni geniş çaplı gösterilere dönüştü. Bağımsız medya ve insan hakları örgütleri, pazarlardan “Ölüm Khamenei’ye” ve “Ölüm Devrim Muhafızları’na” sloganlarına kadar eşi benzeri görülmemiş bir protesto dalgasının yaşandığını bildirdi; bu sloganlar Tahran pazarlarından Kürdistan ve Huzistan şehirlerine kadar duyuldu.

Protestolar yaygınlaştı

Tahran Büyük Çarşı da greve katıldı ve esnaf hükümete karşı sloganlarla işlerini durdurdu. Horasan eyaletinde, Meşhed ve Terbat Heydariye şehirlerinde protestolar bildirildi. Başkentten uzak şehirler de protestolardan etkilendi. Kürt insan hakları grupları, Kirmanşah eyaletindeki Senqer Kelyayi ve Kasr Şirin’de yeni protesto gösterilerinin oluştuğunu ve ayrıca Loristan ile İlam eyaletlerinde de benzer olayların yaşandığını aktardı. Yayınlanan fotoğraf ve videolar, farklı yaşlardaki kadın ve erkeklerin Kume’den Kirmaşah’a kadar olan şehirlerde “Ölüm Khamenei’ye”, “Ölüm diktatöre” sloganları attığını gösteriyor.

29 kişi yaşamını yitirdi

Raporlara göre, bugüne kadar en az 29 protestocu güvenlik güçleri tarafından katledildi; bunların 12’si sadece İlam, Kirmaşah ve Loristan eyaletlerinde doğrudan ateş sonucu hayatını kaybetti ve onlarca kişi de savaş mermisi veya saçma ile yaralandı. Melikşahi’de, protestocular doğrudan güvenlik güçlerinin ateşine maruz kaldı; dört kişi yaşamını yitirdi ve 30’dan fazla kişi yaralandı. Yaralılardan iki kişi hastanede yaşamını yitirdi. 6 Ocak’a kadar, Kürdistan İnsan Hakları Ağı ülke genelinde yaşamını yitirenlerin sayısını en az 29 olarak kaydetti.

Yüzlerce kişi tutuklandı

Ayrıca yüzlerce kişi tutuklandı. Kürdistan İnsan Hakları Ağı, Tahran, İlam, Kirmanşah, Kürdistan, Huzistan ve diğer bölgelerde yaklaşık 200 kişinin gözaltına alındığını bildirdi. Gözaltına alınanlar arasında 18 yaş altı onlarca kişi bulunuyor; bir öğretmenler sendikası, Harsin şehrinde en az 100 öğrencinin protestolar sırasında tutuklandığını açıkladı.

Raporlar, Darehşehr’den Esfarayen’e kadar şehirlerde mahkeme kararı olmadan gözaltılar yaşandığını gösteriyor. Sadece İlam eyaletinde, en az 60 kişi İlam Merkez Cezaevi’ne götürüldü ve raporlara göre özel kuvvetler tarafından aile ve avukat erişimi olmadan işkence gördüler. Abdanan’da da onlarca kişi gözaltına alındı ve şehir yoğun güvenlik kontrolü altında tutuluyor. Amirhossein Abbasi adında 23 yaşındaki bir erkek protestolar sırasında Devrim Muhafızları tarafından tutuklandı. Gachsaran, Hamedan ve diğer şehirlerden de çok sayıda gözaltı rapor edildi.

Abdanan protestonun merkezi haline geldi

Yaklaşık 44 bin nüfuslu Abdanan, bu protesto hareketinde beklenmedik bir merkez haline geldi. Video ve saha raporları, sabah ile gece boyunca şehir sokaklarının protestocularla dolu olduğunu gösteriyor. Bir video analizine göre, yalnızca 45 saniyede bir kameranın önünden 221 kişi geçti; bu da saatte yaklaşık 17 bin 600 kişinin bir sokaktan geçtiği anlamına geliyor. Oysa Abdanan’ın kent merkezi nüfusu yaklaşık 31 bin olarak tahmin ediliyor; bu da şehrin büyük bir kısmının protestolarda yer aldığını gösteriyor. Radio Farda da Abdanan’da “hükümete karşı büyük kalabalıkların” olduğunu bildirdi.

Görgü tanıklarına göre, halk şehrin kontrolünü aldı; polis karakolunun çatısına çekilmek zorunda kaldı. Protestocular buna tepki olarak hükümete ait sembolleri hedef aldı ve şehrin ana caddesindeki Devrim Muhafızları’na ait Ofogh Kuroş mağazasını ateşe verdi. Bazı sakinler, insan hakları gözlemcilerine, “sokaklar resmen boştu ve şehir halkın kontrolüne geçti” dedi. Abdanan’daki itaatsizlik yeni bir olgu değil. 2022–2023 protestolarında da şehir öne çıkmıştı. Yerel aktivistler defalarca Basij heykelini şehir meydanından indirdi ve geceleri “Ölüm diktatöre” sloganları attı. Gözaltı dalgasının ardından, Devrim Muhafızları sivil aktivist Hamid (Pezhar) Melki’nin evine baskın düzenledi, göz yaşartıcı gaz ve saçma ile saldırdı, kardeşi yaralandı. Bu olayda 100’den fazla Abdanan vatandaşı gözaltına alındı. Gözlemciler, başka hiçbir şehrin böyle bir sürekli ve yaratıcı direniş seviyesi yaşamadığını vurguluyor. Analistler, Abdanan’daki protesto görüntülerinin “şehrin büyük bir bölümünü” kapsadığını ve insan hakları aktivistlerinin bunu “İran’ın en devrimci ve örgütlü şehri” olarak nitelendirdiğini belirtiyor.

Cenaze geniş çaplı protestolara dönüştü

Yaklaşık 23 bin nüfuslu Melkşahi ilçesi de önemli protesto merkezlerinden biri haline geldi. Güvenlik güçleri barışçıl bir gösteriye ateş açtı; dört Kürt erkek yaşamını yitirdi, 30’dan fazla kişi yaralandı. Bu kişiler – Reza Azimzade, Latif Karimi, Mehdi Emamipour ve Farz (Mohsen) Aghamohammadi – hareketin sembollerine dönüştü. Dün de yaralılardan iki kişi daha hastanede yaşamını yitirdi. Toplu cenaze töreni 6 Ocak’ta geniş çaplı bir protestoya dönüştü; binlerce kişi Erkvaz (Melkşahi merkezi) şehrinde toplandı, diğer şehir ve eyaletlerden insanlar törene katıldı. Görgü tanıklarına göre, özel kuvvetler mezarlığı kuşattı ve yolları kapattı, ancak kalabalık direndi. Cenaze alanında “Ölüm Khamenei’ye”, “Ölüm Devrim Muhafızları’na” ve “Ölüm İran İslam Cumhuriyeti’ne” sloganları atıldı ve ardından kalabalık şehir boyunca yürüyüş yaptı. Oluşan tablo, şiddetli bir müdahaleye karşı yaygın sivil itaatsizliği gösteriyor. İnsan hakları örgütleri, protestoların büyük çoğunluğunun barışçıl olduğunu ve protestocuların tek “silahlarının” sloganları olduğunu vurguluyor; oysa güvenlik güçleri göz yaşartıcı gaz, ses bombası ve savaş mermisi kullandı. Melkşahi’deki savunmasız cenazelerin katledilmesi ve Abdanan çevresinde toplu gözaltılar, durumun hala son derece istikrarsız olduğunu gösteriyor.

Analistler, Abdanan’ın sadece bölgesel değil, Kürdistan ölçeğinde de parladığını; “parlayan bir yıldız” ve örgütlü halk direnişinin örneği olduğunu söylüyor. Küçük bir şehir böyle bir birlik ve dayanışma gösterebiliyorsa, bu, Kürdistan ve İran’daki halk hareketlerinin dinamizmi ve yaratıcılığının işareti olarak değerlendiriliyor.