FARAŞîN MERVAN

Şengal – HTŞ, DAİŞ ve Türkiye’ye bağlı çetelerin Kuzey ve Doğu Suriye’ye yönelik saldırıları sürerken, kadınlara dönük hedefli saldırılar da artıyor. HTŞ, IŞİD ve Türk devletine bağlı paramiliter yapıda yer alan Ramî El Deheş adlı çetenin Rakka’da direnişçi bir kadının örülü saçlarını keserek görüntüleri dijital medyada paylaşması, dünya genelinde kadınların tepkisini çekti.

Söz konusu görüntülerin yayılmasının ardından dünyanın dört bir yanında kadınlar, saçlarını örerek dijital medyada dayanışma paylaşımları yaptı. IŞİD’in zulmünden YPJ tarafından kurtarılan Êzidî kadınlar da kampanyaya güçlü bir katılım sağladı. Êzidî kadınlardan Ferîde Şengalî, konu hakkında ajansımıza konuştu.

‘Örgülü saç güneş ışınlarını temsil eder’

Rakka’da katledildikten sonra örgülü saçları kesilip dijital medyada yayınlanan YPJ’li kadın savaşçıyı anan Ferîde Şengalî, “Katledildikten sonra örgülü saçları dijital medyada dolaşıma sokulan kadın savaşçı şahsında tüm şehitlerimizi anıyorum. Êzidî inancında saç örgüsünün (kezî) çok büyük bir önemi bulunuyor. Êzidîlerde saç örgüsüne ‘gozik’ deniyor.  Êzidîlerin tarihinin birçok anında örgülü saçlar vardır. Çünkü bizde örgülü saç güneş ışınlarını temsil ediyor. Toplumumuzda sadece kadınlar değil, erkeklerin de saç örgüleri vardır. Biz Êzidîler arasında bunlara ‘Ciwana’ denir ve hala geleneklerimizi ve kültürel değerlerimizi koruruz. Erkeklerin saç örgüleri de güneş ışınlarını simgeleyen özel bir anlam taşır” ifadelerinde bulundu.

‘Osmanlı da fermanda Êzidî kadınların ve kız çocuklarının saçlarına el uzatmıştır’

Ferîde Şengalî, Osmanlı döneminde Êzidî kadınların yaşadığı zulmü hatırlatarak, özellikle “Behra Reş” olarak bilinen fermanı anlattı. Bu fermanın Osmanlı döneminde kadınların direnişini kırmak için kullanılan bir yöntem olduğunu kaydeden Ferîde Şengalî, “Êzidîlere karşı uygulanan fermanlar arasında Osmanlı fermanı da vardır. Bu ferman uygulamaya girdiğinde Êzidî kadınlar ve kız çocukları ‘Behra Reş’e gönderilirdi. Amaç, onların özgür iradelerini ellerinden almak ve kontrol altına almaktı. Kadınlar bu süreçte tecavüz saldırılarından kurtulmak için kendilerini suya atardı ve saç örgüleri suyun üzerine çıkardı. Bildiğimiz kadarıyla, Êzidî kız çocukları ve kadınların saç örgüleri uzun ve siyah olduğu için bu yere ‘Behra Reş’ adı verilmiştir. Osmanlı döneminde Êzidî topluluğuna yönelik fermanlarda, ilk olarak kadınların ve kız çocuklarının saçlarına el uzatılmıştır” diye belirtti.

Ferîde Şengalî, Êzidî kültüründe saç örgüsünün büyük bir değer ve kutsallık taşıdığını yineleyerek, “Örneğin ailede baba, kardeş veya eş öldüğünde kadınlar ve kız çocukları saç örgülerini kesip ölenin mezarına bırakır. Bu, örgülü saçlara verilen en yüksek değerin göstergesidir. Aynı şekilde, kendi hayatlarını feda eden şehitlerin kardeşleri, anneleri veya eşleri de saç örgülerini kesip mezarlarına bırakır. Fermanlar döneminde de kadınlar her zaman saç örgülerini korumuştur. Bu, Êzidî kadınları arasında çok eski bir gelenek olup hala sürmektedir” dedi. Ferîde Şengalî, Ciwana aşireti erkeklerinin de saç örgülerine özel önem verdiğini ve bu örgüleri kutsal saydıklarını vurgulayarak, örgülü saçın Êzidî toplumunda hem ‘güneş ışığı’ hem de birlik anlamına geldiğini sözlerine ekledi.

Êzidî kadınlar olarak her zaman saçlarını ördüklerini ve bu ritüeli koruduklarını kaydeden Ferîde Şengalî, sözlerine şöyle devam etti:

“İleri yaştaki kadınlar yaşamlarını yitirdiklerinde de saçları açık kalmaz ve genellikle iki örük yapılır. Kadınlar yaşamları boyunca ördükleri saçları dışa doğru bırakırlar, ancak ölüm sırasında örülen saçlar genellikle içeri doğru alınır. Bir diğer örnek ise, İskender’in Êzidîlere yönelik fermanı sırasında yedi köyün yakılmasıdır. Bu ferman döneminde Êzidî kadınlar örgülerini yaktılar, biri başarıdan dolayı biri de üzüntüden dolayı. Êzidî kadınlar, Xidir İlyas Bayramı’nda da bu fermanla bağlantılı olarak saçlarının uçlarını keserler. Bunun hastalıktan kurtulmak için yapıldığı söylenir. Öte yandan Êzidî kadınlar, bir hataya düştüklerinde de saç örgülerini keserler. Ya da çok değer verdikleri birine kestikleri saç örgülerini hediye ederler.”

‘Tepkiler dünya kadınlarının birlik olduğu anlamına geliyor’

Kuzey ve Doğu Suriye’ye yönelik saldırılara ve YPJ’li bir kadın savaşçının örülü saçlarının kesilerek görüntülerinin dijital medyada paylaşılmasına tepki gösteren Ferîde Şengalî, “Saç örgüsü biz Êzidî kadınlar için çok kutsaldır. Sevgi ve birliğimizin sembolüdür. YPJ’li bir kadın savaşçının örülü saçlarının kesilerek görüntülerinin dijital medyada paylaşılmasına karşı Êzidî kadınlar ve gençlerimiz de dünya genelinde başlatılan kampanyaya güçlü katılım sağladı. Bu tüm dünya kadınlarının birlik olduğu anlamına gelir. Bu, o kadın arkadaşın saç örgüsünün bir sembolüdür. Êzidî kadınlar için büyük anlam taşır; kendi saç örgüleriyle bağlantılıdır, güzellik ve mücadele gücünü ortaya çıkarmalarını sağlar” diye kaydetti.

Tüm dünya kadınlarına Kuzey ve Doğu Suriye’ye yönelik destek için güçlü bir dayanışmanın inşa edilmesi çağrısında bulunan Ferîde Şengalî, sözlerinin sonunda şöyle konuştu:

“Êzidî toplumunda onur ve kutsallık saç örgüleriyle simgelenir. Toplumumuzda bundan daha değerli bir şey yoktur. Saç örgüsü geniş ışığı gibidir. Ben inanıyorum ki kadın savaşçımızın saç örgüsü tüm kadınlar arasında birliğin ve dayanışmanın sembolü olacak. Rojava’daki mücadeleci kadınlar, direnişleri ve emekleriyle dünyaya örnek oluyor. Bugün Rojava’daki kadınlara yönelik karanlık ve acımasız saldırılara rağmen, dünya kadınlarının gücü ve dayanışması hala mevcuttur. Bu, tüm kadınlara gerçek direniş yolunu gösteriyor. Son olarak, diyorum ki; tüm kadınlar başarılarını birbirleriyle paylaşsın ve Rojava ile tek bir bütün olsun.”