BAHARİN LEHİB

Afganistan- Afganistan’da yaşlılık, özellikle kadınlar için yoksulluk, hastalık ve başkalarına bağımlılıkla özdeşleşen zorlu bir yaşam dönemine dönüşmüş durumda. Uzun yıllar ailelerinin bakımını üstlenen birçok kadın, yaşamlarının son döneminde düzenli gelirden ve sosyal güvenceden yoksun bir şekilde hayatını sürdürüyor.

Afgan toplumunda aileler yaşlılık dönemlerinde çoğunlukla çocuklarına, özellikle de erkek evlatlarına güveniyor. Ancak bu beklenti her zaman karşılık bulmuyor. Ailelerin mal varlığı genellikle erkeklerin kontrolünde bulunurken, bazı ebeveynler oğullarının desteğini kaybetmemek için mirası yaşamlarının sonuna kadar paylaştırmıyor. Öte yandan kadınlar, dini hükümlere göre miras hakkına sahip olmalarına rağmen, birçok ailede bu haklarını talep ederken baskıyla karşılaşıyor ve kimi zaman mirastan mahrum bırakılıyor. Buna karşın yaşlanan anne ve babaların bakım yükü çoğu zaman kız çocuklarının omuzlarına kalıyor. Pek çok kadın, eşlerinin itirazına rağmen yaşlı anne ve babalarına bakmayı sürdürüyor.

Yaşlı erkekler, arazi, ev veya emekli maaşı gibi gelir kaynaklarına sahip olabildikleri için görece daha iyi koşullarda yaşayabiliyor. Ancak yıllarını çocuk yetiştirmeye ve ev işlerine adayan çok sayıda yaşlı kadın, herhangi bir maddi güvence olmadan yaşamını başkalarının desteğiyle sürdürmek zorunda kalıyor. Eşlerini kaybetmeleri ise bu kırılganlığı daha da artırıyor.

Yaşlı kadınlar dilencilik yapmak zorunda bırakıldı

Birleşmiş Milletler verilerine göre Afganistan nüfusunun yüzde 3 ila 4’ünü 65 yaş ve üzerindeki kişiler oluşturuyor ve yaşlı nüfus giderek artıyor. Afganistan Ulusal İstatistik ve Bilgi Kurumu verilerine göre ise 2022 yılında ülkede yaklaşık 1 milyon 445 bin 750 yaşlı bulunuyordu. Taliban’ın yeniden iktidara gelmesinin ardından emekli maaşlarının ödenmesinin durması, yaşlıların ekonomik durumunu daha da kötüleştirdi. Emeklilerin maaş talepleriyle düzenlediği protestolar sonuçsuz kalırken, birçok yaşlı geçimini sağlayabilmek için dilencilik yapmak ya da ağır işlerde çalışmak zorunda kaldı.

Ev işlerini yapmak zorunda

Bamyan vilayetinde yaşayan yaşlı Hadice Hüseyni de bu kişilerden biri. Yürümekte güçlük çektiğini belirten Hadice Hüseyni, nefes darlığı çektiğini ve iki oğlunun ailelerini geçindirebilmek için sabah akşam halı dokuma ya da günlük işlerde çalıştığını anlattı. “Hasta olmama rağmen ev işlerini yapmak zorundayım. Gelinlerim bana yardım edip dinlenmeme izin verse, ailenin işi yavaşlar ve geliri azalır” diyen Hadice Hüseyni, yaşadığı zorlukları dile getirdi.

 

Yaşamı yıpratıcı bir hal aldı

Kandahar’da yaşayan Tahire Velid ise maddi açıdan daha iyi durumda olmasına rağmen çocuklarının tutumundan şikayetçi. Altı yıl önce eşini kaybettiğini söyleyen Tahire Velid, yurt dışında yaşayan kızının her ay kendisine ve birlikte yaşadığı oğluna para gönderdiğini, küçük kızının ise kendi ailesinin baskısına rağmen bakımına destek olmaya çalıştığını ifade etti. Tahire Velid, dört oğlunun aldığı kararla her ay farklı bir oğlunun evinde yaşamak zorunda bırakıldığını belirterek, “Bu yaşam biçimi benim için çok zor ve yıpratıcı.” dedi.

Eşiyle ayrı yaşamak zorunda kaldı

Tahhar vilayetinde yaşayan Fazile Rahmani ise kendisi ile eşinin iki oğlu tarafından ayrı evlerde yaşamaya mecbur bırakıldığını anlattı. Fazile Rahmani, “Gençliğimizde çok zorluk çektik, çocuklarımızı en iyi okullarda okuttuk. Şimdi ise birbirimize en çok ihtiyaç duyduğumuz dönemde ayrı yaşıyoruz. Eşim küçük oğlumun yanında kalıyor, ben ise büyük oğlumun evindeyim. Ayda yalnızca bir gün birbirimizi görebiliyoruz” diye konuştu.

 

İlaç alacak parası yok

Kabil’de yaşayan 72 yaşındaki Hal Bibi Veli de sağlık sorunlarına rağmen ilaçlarını almakta zorlandığını söyledi. “Bazen tek dileğim ilaçlarımı satın alabilmek oluyor. Eşimin ölümünden sonra oğlumun ailesiyle yaşamaya başladım. Yüksek tansiyon, eklem ağrıları ve görme kaybı yaşıyorum. Çalışamıyorum, gelirim de yok. Çocuklarımın kazandığı para ancak ekmek ve kira masraflarına yetiyor. İlaç alacak para olmadığında acıya katlanmak zorunda kalıyorum” ifadelerini kullandı.

Sosyal destek sistemi yok

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre Afganistan’daki yaşlıların önemli bir bölümü yüksek tansiyon, diyabet, kalp hastalıkları, eklem rahatsızlıkları ve görme kaybı gibi kronik hastalıklarla mücadele ediyor. Özellikle kırsal bölgelerde sağlık hizmetlerine erişimin sınırlı olması ve tedavi maliyetlerinin yüksekliği, yaşlıların durumunu daha da ağırlaştırıyor. Uzmanlar, Afganistan’da bugüne kadar yaşlılara yönelik kapsamlı bir sosyal destek sisteminin oluşturulamadığına dikkat çekiyor. Önceki hükümet döneminde yaşlı bakım merkezlerinin kurulmasına yönelik bir girişim gündeme gelse de yoğun toplumsal tepki nedeniyle tasarı parlamentodan geçmedi. Bugün ise ülkedeki birçok yaşlı, yaşamının son dönemini aile desteği ve sınırlı imkanlarla sürdürmeye çalışıyor.