HEVÎ SALAH

Silêmanî- Son yirmi yılda teknolojinin hızla gelişmesi, dijital medya platformlarının yaygınlaşması ve toplumların küreselleşmeye daha açık hale gelmesiyle birlikte gençlerin sosyal çevresi köklü bir değişim geçirdi. Geçmişte aile, okul ve yakın çevre gençlerin düşünce biçimi ile davranışlarını şekillendiren temel kaynaklar olarak görülürken, bugün dijital ortamlar, sosyal medya platformları ve internet toplulukları da kişilik gelişimi ile düşünce dünyasının oluşumunda önemli rol oynuyor.

Sosyoloji ve psikoloji uzmanları, sosyal çevrenin gençlerin düşünce biçimini, yaşam tarzı tercihlerini ve kişilik gelişimini belirleyen temel etkenlerden biri olduğunu belirtiyor. Bir bireyin yetiştiği çevrenin, düşünsel gelişimini ve farkındalığını destekleyebileceği gibi özgüven kaybına ya da olumsuz davranışlara yönelmesine de neden olabileceği ifade ediliyor.

Son dönem sosyolojik araştırmalar, sosyal çevrenin yalnızca aile ve arkadaşlardan ibaret olmadığını ortaya koyuyor. Dijital medya platformları, internet ünlüleri, dijital topluluklar ve toplumun genel kültürel yapısı da gençlerin düşünce ve karar alma süreçlerini doğrudan ya da dolaylı olarak etkiliyor. Gençlerin çoğu zaman tamamen kişisel olduğunu düşündükleri kararların bile çevresel etkilerin sonucu olabileceği belirtiliyor.

'Arkadaş çevresi ve yakın sosyal ortamın etkisi'

Sosyologlara göre gençlik dönemi, bireyin kimlik arayışı, düşünsel bağımsızlığı ve kişiliğini oluşturduğu en hassas yaşam evrelerinden biri. Bu nedenle arkadaş çevresi ve yakın sosyal ortam, gençlerin kararları üzerinde büyük etkiye sahip.

Genç, destekleyici, diyaloga açık, öğrenmeyi ve üretmeyi teşvik eden bir çevrede yetiştiğinde kişisel ve toplumsal gelişime katkı sağlayacak kararlar alma olasılığı artıyor. Buna karşılık şiddetin hakim olduğu, farklılıklara tahammül edilmeyen kapalı bir çevrede büyüyen gençlerde içe kapanma, özgüven eksikliği ya da radikal düşüncelere ve riskli davranışlara yönelme ihtimalinin yükseldiği belirtiliyor.

Uzmanlar ayrıca gençlik dönemindeki akran baskısının son derece güçlü olduğuna dikkat çekiyor. Pek çok genç, arkadaş çevresi tarafından kabul görmek için giyim tarzını, konuşma biçimini, davranışlarını ve hatta düşüncelerini değiştirebiliyor. Bu değişimin her zaman olumsuz olmadığı, ancak sağlıklı değerlerden yoksun bir çevrede ciddi riskler doğurabileceği ifade ediliyor.

'Dijital medyanın gençlerin düşünce yapısındaki rolü'

Dijital medyanın hızla gelişmesiyle birlikte sosyal çevre artık coğrafi sınırlarla sınırlı değil. Silêmanî, Hewlêr ya da başka bir kentte yaşayan bir genç, saniyeler içinde binlerce kilometre uzaktaki kişilerin etkisi altına girebiliyor.

Günümüzde içerik üreticileri, ‘sosyal medya fenomenleri’ ve dijital aktivistler; gençlerin yaşam, başarı, güzellik, kimlik, sosyal ilişkiler ve hatta siyasi ile düşünsel konulara bakışını önemli ölçüde etkiliyor.

Psikologlar, gençlerin çoğu zaman sosyal medyada tanınan kişilerin yaşam tarzını ve düşünce biçimini eleştirel süzgeçten geçirmeden örnek aldığını belirtiyor. Paylaşılan içeriklerin eğitim, spor, üretkenlik ve kişisel gelişimi teşvik etmesi halinde olumlu sonuçlar doğurabileceği, ancak şiddeti, uyuşturucuyu ya da olumsuz değerleri özendiren içeriklerin gençlerin düşünce ve davranışları üzerinde zararlı etkiler yaratabileceği vurgulanıyor.

Bu nedenle uzmanlar, dijital okuryazarlık ve bilgi doğrulama becerilerinin günümüzün en önemli ihtiyaçlarından biri olduğunu ifade ediyor.

'Ailenin ve eğitim kurumlarının rolü'

Uzmanlara göre dijital medyanın etkisi her geçen gün artsa da aile hala gençlerin ilk ve en önemli öğrenme ortamı olmayı sürdürüyor. Diyalog, çocukları dinleme, farklılıklara saygı duyma ve bağımsız düşünmeyi teşvik etme anlayışı üzerine kurulu ailelerin, özgüveni yüksek ve bilinçli bireyler yetiştirme konusunda daha başarılı olduğu belirtiliyor.

Aynı zamanda okul ve üniversitelerin yalnızca akademik bilgi verilen kurumlar olmaması gerektiği, diyalog, eleştirel düşünme, farklılıklara saygı ve sorunların barışçıl yollarla çözümünün öğretildiği ortamlar haline gelmesi gerektiği ifade ediliyor.

Eğitim uzmanları, spor, sanat, kültür ve gönüllülük faaliyetlerinin gençlerin boş zamanlarını verimli değerlendirmesinde ve onları riskli davranışlardan uzak tutmada önemli rol oynadığını vurguluyor.

'Sorunlar ve çözüm önerileri'

Yeni sosyal çevrenin sunduğu fırsatların yanında önemli sorunlar da bulunuyor. Akran baskısının artması, yanlış bilgilerin yaygınlaşması, aile içi bağların zayıflaması ve olumlu sosyal etkinliklerin yetersizliği, gençleri yanlış tercihlere yöneltebiliyor.

Uzmanlar bu sorunların çözümü için ailelerin, okulların, üniversitelerin, medya kuruluşlarının ve sivil toplum örgütlerinin ortak hareket etmesi gerektiğini belirtiyor. Diyaloğu güçlendiren ortamların oluşturulması, dijital okuryazarlığın eğitim müfredatına dahil edilmesi, spor ve sanat faaliyetlerinin yaygınlaştırılması ve gençlik merkezlerinin desteklenmesi öneriler arasında yer alıyor.

Ayrıca gençlere dijital ortamda karşılaştıkları her bilginin doğru olmadığının öğretilmesi, güvenilir kaynakları ayırt edebilme ve eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesinin; onları sahte haberlerden, olumsuz yönlendirmelerden ve manipülasyonlardan koruyacağı ifade ediliyor.

Sosyoloji ve psikoloji uzmanları, sosyal çevrenin gençlerin düşünce yapısını, yaşam tarzını ve geleceğini belirleyen en etkili unsurlardan biri olduğu konusunda görüş birliği içinde. Diyalog, güven, eğitim ve destek üzerine kurulu bir sosyal çevrenin; özgüveni yüksek, üretken ve sorumluluk sahibi bir neslin yetişmesine katkı sağlayacağı belirtiliyor.

Buna karşılık baskının, belirsizliğin, şiddetin ve olumsuz içeriklerin hakim olduğu sosyal çevrelerin ise gençlerin düşünce dünyası ve yaşam biçimi üzerinde kalıcı olumsuz etkiler bırakabileceği uyarısı yapılıyor.

Uzmanlara göre gençlerin düşünsel ve davranışsal geleceği büyük ölçüde toplumun onlara nasıl bir sosyal ortam sunduğuna bağlı. Aileler, eğitim kurumları, medya kuruluşları ve gençlerin birlikte hareket etmesi halinde; özgüveni yüksek, eleştirel düşünebilen ve bilinçli kararlar alabilen bireylerin yetişeceği, bunun da toplumun geleceğine olumlu katkı sağlayacağı ifade ediliyor.