BAHARİN LEHİB

Bamyan – Yakawlang, Afganistan'ın Bamyan vilayetine bağlı, Seyyid ve Hazaraların yaşadığı ilçelerden biri. İlçe, 9 Ocak 2001 tarihinde Taliban'ın ilk iktidarı döneminde Afganistan'ın yakın tarihindeki en kanlı katliamlardan birine sahne oldu. Olayda 350'den fazla kişi toplu halde katledildi. Çok sayıda kişi ise canını kurtarmak için karla kaplı dağlara sığındı; bazıları dondurucu soğukta yaşamını yitirirken, bazıları geri döndükten sonra kurşuna dizildi.

O dönemden geriye acı dolu tanıklıklar kaldı. Kadınlar da çocuklarıyla birlikte günlerce dağlarda saklanmak zorunda kaldı. O yıllarda Bamyan ve Yakawlang'da Taliban ile Hizb-i Vahdet arasında çatışmalar yaşanıyordu.

Katliamın ardından Taliban, cenazelerin üç gün boyunca defnedilmesine izin vermedi. Sonunda bölgenin ileri gelenlerinin arabuluculuğuyla katledilenlerin cenazeleri olay yerinden ve ilçenin farklı noktalarından toplanarak defnedildi. Aradan geçen yıllara rağmen bu katliam, Yakawlang halkının hafızasında derin bir yara olarak varlığını sürdürüyor.

Çocukları kaybedilen kadınlar

Taliban ile Hizb-i Vahdet arasındaki çatışmalar sırasında, Hizb-i Vahdet güçleri ilçenin kontrolünü ele geçirdiğinde bazı sivillere ait evleri, Taliban'la iş birliği yaptıkları gerekçesiyle ateşe verdi. Ancak yaşanan çatışmalar sırasında, oğlu Taliban tarafından vahşice katledilen Mir Ali'nin annesinin acısı ile yüzlerce kadının ve çocuğun yaşadığı travma göz ardı edildi.

Taliban'ın ilk yönetiminin yıkılmasının ardından hayatta kalanların büyük bölümünü oluşturan kadınlar ve çocuklar bölgeye geri döndü ve yaşamlarını sıfırdan kurmaya başladı. Katliam sırasında erkeklerin büyük bölümü öldürüldüğü için kadınlar, ailelerini ayakta tutabilmek adına çalışmak zorunda olduklarını fark etti.

Birçok aile ilk olarak kadınların eğitimine öncelik verdi. Eğitimlerini tamamlayan kadınlar öğretmen, üniversite akademisyeni, kamu çalışanı ve çeşitli kurumlarda görev almaya başladı. Son yirmi yıl boyunca büyük çabalarla eğitim alan kadınlar, sosyal ve ekonomik yaşamın farklı alanlarında da yer edinmeyi başardı.

İnsanlar yeni koşullara uyum sağlamak zorunda kaldı

Taliban'ın yeniden iktidara dönmesi ise Bamyan halkında yeniden korku ve endişe yarattı. Çünkü halk, Taliban'ın gerçekleştirdiği katliamları ve Bamyan'daki tarihi Buda heykellerini yıkmasını unutmamıştı. Ancak zaman içinde insanlar yeni koşullara uyum sağlamak zorunda kaldı.

Yirmi yıl boyunca eğitim alarak daha iyi bir gelecek kurmaya çalışan kadınlar, Taliban'ın yeniden yönetimi ele geçirmesiyle görevlerinden uzaklaştırıldı. Yakawlang'da ailelerinin geçimini sağlayan kadınlar için işlerini kaybetmek, yaşamlarını ciddi biçimde zorlaştırdı.

Kadın pazarı kuruldu

Buna rağmen kadınlar mücadeleden vazgeçmedi. İlçede “Kadın Pazarı” adı verilen bir alan kurdular. Başlangıçta birkaç dükkandan oluşan pazar zamanla büyüdü ve bugün çok sayıda Yakawlanglı kadın burada çalışıyor. Kadınlar, elde ettikleri sınırlı gelirle ailelerinin geçimini sağlamaya çalışıyor.

‘Dükkan kirasını ödemekte zorlanıyoruz’

 

Bu amaçla biz de pazarı ziyaret ederek burada çalışan kadınların durumunu yerinde gözlemledik ve Yakawlanglı kadın girişimci Besma Rızayi ile görüştük.

Besma Rızayi, “El sanatları ve giyim ürünleri satıyorum. Yaklaşık on yıldır Kadın Pazarı'nda çalışıyorum. Önceki yıllarda işlerimiz daha iyiydi ancak bu yıl dükkan kirasını ödemekte zorlanıyoruz" dedi.

Pazarın kuruluş sürecini anlatan Besma Rızayi, “Eskiden başka bir yerde dükkanımız vardı. Daha sonra belediyeye başvurarak kadınların birlikte çalışabileceği bir pazar kurulmasını istedik. Müşterilerimizin çoğu bu ilçeden geliyor. Önceki yıllarda yabancılar da alışveriş yapmak için pazarımıza gelirdi” ifadelerini kullandı.

Nakış alanında da çalıştığını belirten Besma Rızayi, “Nakış konusunda bir sivil toplum kuruluşuyla da birlikte çalıştım” diye konuştu.

Besma Rızayi, Afganistan'daki kadınlara şu mesajı verdi:

“Afganistanlı kadınlara mesajım, kendi ayakları üzerinde durmaya çalışmalarıdır. Kimseye muhtaç olmadan, kendi emekleriyle ekmeklerini kazansınlar. Çalışsınlar ve kendilerine ait güçlü bir iş kursunlar.”