Haber Merkezi - ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik saldırılarıyla savaşa dönüşen ve bölge geneline yayılan çatışmalar 40. gününe girerken, Pakistan’ın arabuluculuğunda iki haftalık ateşkes sağlandı. Ateşkes kapsamında İran’ın sunduğu 10 maddelik teklifin ayrıntıları ortaya çıktı. Teklifte yaptırımların kaldırılması, ABD güçlerinin çekilmesi, tazminat ödenmesi ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması gibi başlıklar yer aldı. Ancak ateşkes, 40 gün boyunca yaşanan ağır can kayıpları, çocuk ölümleri, altyapı yıkımı ve uluslararası hukuk ihlali iddialarının gölgesinde gündeme geldi. Hak örgütleri ve uluslararası kurumların verileri savaşın bilançosunun ağır olduğunu ortaya koyuyor.

40 günde ağır bilanço

Hak örgütlerinin verilerine göre savaşın başlangıcından bu yana İran’da 3 bin 636 kişi yaşamını yitirdi. Yaşamını yitirenlerin bin 701’inin sivil olduğu, sivil kayıplar içinde en az 254 çocuğun bulunduğu bildirildi. Aynı dönemde on binlerce kişinin yaralandığı ve sağlık altyapısının ciddi şekilde zarar gördüğü aktarıldı.

Lübnan’da çatışmaların yayılmasıyla birlikte bin 530 kişinin yaşamını yitirdiği, yaşamını yitirenler arasında en az 130 çocuğun bulunduğu belirtildi. Irak’ta hava saldırıları ve füze saldırılarında en az 117 kişinin yaşamını yitirdiği bildirildi.

İran ve müttefik güçlerden atılan füzeler sonucu İsrail’de 23 kişinin yaşamını yitirdiği açıklandı. Körfez hattında ise saldırılarda Birleşik Arap Emirlikleri’nde 12 kişinin yaşamını yitirdiği bildirildi. ABD Merkez Komutanlığı da çatışmalarda 13 ABD askerinin yaşamını yitirdiğini, 300’den fazla askerin yaralandığını duyurdu.

Çocuk ölümleri ve okul saldırısı

Savaşın en çarpıcı ihlal başlıklarından biri İran’ın Minab kentindeki Şecere-i Tayyebe okuluna yönelik saldırı oldu. Hak örgütleri ve uluslararası kurumlara yansıyan raporlara göre saldırıda 160’tan fazla çocuğun yaşamını yitirdiği, bazı raporlarda bu sayının 168 ila 175 arasında değiştiği belirtildi. Olay çocukların korunmasına ilişkin uluslararası hukuk açısından ciddi ihlal iddiası olarak kayda geçti.

Hastaneler, okullar ve sivil altyapı

BM insan hakları uzmanları ve hak örgütleri, saldırılarda okulların, hastanelerin ve İran Kızılayı’na ait tesislerin de etkilendiğine ilişkin raporlar bulunduğunu açıkladı. Minab’daki okul saldırısının yanı sıra Tahran’daki Gandhi ve Khatam al-Anbia hastanelerine ilişkin bildirimlerin de ciddi kaygı yarattığı belirtildi. Aynı açıklamalarda sivillerin, eğitim kurumlarının ve sağlık tesislerinin hedef alınmasının uluslararası insancıl hukukun ağır ihlali olduğu vurgulandı.

Enerji tesisleri, elektrik üretim merkezleri ve sivillerin suya erişimi için kritik altyapının hedef alınmasının geniş çaplı insani etki yarattığı bildirildi. Yerleşim alanlarında ciddi yıkım meydana geldiği, binlerce kişinin güvenli bölgelere göç etmek zorunda kaldığı aktarıldı.

İran’ın bölgeye saldırıları da inceleme altında

İhlaller yalnızca İran topraklarıyla sınırlı kalmadı. Hak örgütleri ve uluslararası kurumlar, İran’ın Bahreyn, Ürdün, Kuveyt, Umman, Katar, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne yönelik saldırılarında sivillerin ve sivil altyapının etkilendiğine ilişkin raporlar bulunduğunu duyurdu. Sivil hedeflere yönelik saldırı iddialarının savaş suçu kapsamında değerlendirilmesi gerektiği yönünde çağrılar yapıldı.

İsrail’de sivil kayıplar

Hak örgütleri İran’ın İsrail’in Beyt Şemeş kentindeki Ramat Lehi mahallesine düzenlediği füze saldırısında 9 sivilin yaşamını yitirdiğini, bunların arasında 4 gencin bulunduğunu ve 46 kişinin yaralandığını bildirdi. Bu saldırının da sivil hedeflerin vurulması nedeniyle soruşturulması gerektiği belirtildi.

İnternet kesintisi ve hak ihlalleri

Uluslararası kurumlar savaş sürecinde İran’da internet erişiminin ciddi şekilde kısıtlandığını, bunun sivillerin bilgiye erişimini ve ihlallerin belgelenmesini zorlaştırdığını aktardı. Aynı açıklamalarda hapishanelerde gıda ve tıbbi bakım eksikliği, keyfi gözaltılar, zorla kaybetmeler ve infaz riski konusunda da uyarılar yapıldı.

‘Müzakere edilebilir temel’

ABD Başkanı yaptığı açıklamada askeri hedeflerin büyük ölçüde tamamlandığını belirterek İran ile uzun vadeli bir anlaşma için önemli ilerleme kaydedildiğini söyledi. İran’dan gelen 10 maddelik planın müzakereler için “müzakere edilebilir bir temel” olduğunu ifade eden Donald Trump, geçmişteki anlaşmazlıkların büyük bölümünde uzlaşı sağlandığını kaydetti.

İran’ın 10 maddelik ateşkes planı

İran devlet televizyonuna göre teklif şu başlıklardan oluşuyor:

*Irak, Lübnan ve Yemen’deki savaşın tamamen sona erdirilmesi
* İran’a yönelik savaşın süre sınırı olmaksızın kalıcı olarak sona erdirilmesi
* Bölgedeki tüm çatışmaların bütünüyle durdurulması
* Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması
* Boğazda seyrüsefer güvenliği için protokol oluşturulması
* İran’a yeniden inşa maliyetleri için tam tazminat ödenmesi
* İran’a yönelik yaptırımların tamamen kaldırılması
* ABD’nin dondurduğu İran fonlarının serbest bırakılması
* İran’ın nükleer silah edinmeyeceğine bağlılık göstermesi
* Koşulların onaylanmasının ardından tüm cephelerde derhal ateşkes

Lübnan tartışması

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ateşkesin Lübnan’ı da kapsadığını açıklarken, İran da bu değerlendirmeyi yineledi. Ancak İsrail Başbakanlık Ofisi ateşkesin Lübnan’ı kapsamadığını savundu.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İran ile iki haftalık ateşkes kararına destek verdiklerini belirtirken, İran’ın nükleer silah edinmemesi ve bölgeyi füze tehdidi altında tutmaması yönündeki ABD çabalarını desteklediklerini ifade etti.

40 gün süren savaşın ardından ateşkes ilan edilse de açıklanan veriler, can kayıpları ve yıkımın boyutunun yüksek olduğunu ve çatışmanın insani etkilerinin uzun süre hissedileceğini ortaya koyuyor.