MEMİHAN HİLBİN ZEYDAN

Wan- Türkiye ve Kürdistan’da kadın katliamları artarken, şüpheli kadın ölümlerinin önemli bir bölümü intihar olarak kayıtlara geçiriliyor. Soruşturmalardaki eksiklikler, cezasızlık politikaları ve adalete erişimde yaşanan engeller, kadınların yaşam hakkını korumaya yönelik mekanizmaların etkisiz kalmasına neden oluyor. Kadınların maruz kaldığı şiddet ve adalet arayışı gündemdeki yerini koruyor.

JİNNEWS’in şiddet çetelesine göre 2026 yılının ilk 9 ayında Türkiye ve Kürdistan kentlerinde 376 kadın katledildi. Katledilen kadınların 212’sinin faili belliyken 164’ü şüpheli kadın ölümü olarak kayıtlara geçti. Wan’da ise son iki yılda 25 kadının ölümü şüpheli bulundu. İnsan Hakları ve Medya Derneği (İHAMED) Üyesi Medine Turantaylak ile Türkiye ve Wan’da ortaya çıkan tabloyu konuştuk.

Artışın sebebi toplumsal ve hukuki

   

Wan’da şüpheli kadın ölümlerinin arttığını belirten Medine Turantaylak, bu artışın sebepleri arasında hem toplumsal hem hukuki nedenler olduğuna değindi. Medine Turantaylak, “Devletin yerine getirmesi gereken pozitif yükümlülükleri yerine getirmemesi ülkede bir kadın kırımı olduğunun kabullenilmemesini de beraberinde getiriyor. Bir kadın şüpheli bir şekilde hayatını kaybettiğinde soruşturma dosyalarında deliller zamanında toplanmıyor. Kadının ölümünden önce yaşadığı olaylara bakılmıyor. Bir tehdit var mıydı, şiddet var mıydı, varsa nereden geliyor? Bu tür hususların hiçbiri yerinde, zamanında araştırılmıyor. Bu tür hususların araştırılmaması meselesi de failler açısından daha güçlendirici oluyor. Gerekli incelemeler yapıldığı takdirde belki dosyalar faillere ulaşabilecek ya da daha önceki şiddet öyküsü ortaya çıkabilecek. Ve buna yönelik çözüm politikaları geliştirilebilecek. Fakat bunlar geliştirilmediği için sorun yaşanıyor” dedi.

Kadınlar ikincil bir travmaya maruz bırakılıyor

Şiddet olaylarının yanı sıra kadınların kendilerini yalnız hissettiklerini ifade eden Medine Turantaylak, kadınların bilhassa adalete erişim mekanizmaları noktasında kendilerini yalnız hissettiklerini vurgulayarak şu sözleri kaydetti: “Özellikle köylerde, ilçelerde adalete ulaşım mekanizmaları yok; şiddeti önlemekle sorumlu olan kamu görevlileri işini gerektiği gibi yapmıyor. Şiddete uğramış bir kadının karakola gittiğinde şikayeti alınmadan geri gönderilmesi vakalarıyla çok sık karşılaşıyoruz ya da bir koruma kararına hükmediliyor fakat başkaca bir hukuki prosedürde yanlış yönlendirme yapıldığı için sonrasında o şiddet vakasının ölümle sonuçlandığına şahit oluyoruz. Buradan baktığımızda şüpheli kadın cinayetleri, kadın cinayetleri elbette önlenebilir. Mevcutta olan mevzuatlarda öngörülen tedbirlerin yerinde ve doğru şekilde uygulanması, ihlallerin izlenmesi, soruşturma dosyalarında bu tür şüpheli kadın ölümlerinde daha ayrı bir titizlikle, ivedi bir şekilde çalışılması önleme mekanizmalarının çalışması demek. Öte yandan kadınlar defalarca şiddet travması altında kalıyor. Şiddete uğradıktan sonra gittiği kollukta, savcılıkta başvuru mekanizmalarının olduğu yerde ikincil bir travmaya maruz kalıyor. Şiddeti tekrar bambaşka kişilere anlatmak zorunda kalıyor. Ve bir noktadan sonra ikincil travma dediğimiz mesele geri çekilmeye, o handikapın içinde kalamadığı için bir daha gitmemeye sebebiyet veriyor.”

Medine Turantaylak, adalete erişimin ilk aşamada başvuru mekanizmalarının etkin kullanılması ve devamında 6284 sayılı kanun kapsamında verilen bir tedbir kararının ilgili makamlar tarafından uygulanıp uygulanmadığı, failin ihlal edip etmediğin anlamına geldiğini ifade etti. Medine Turantaylak, gereken hususlar iyi bir şekilde takip edilmediği için bu tür sonuçlar yaşandığına işaret etti.

Toplum baskısının etkisi

Medine Turantaylak, şüpheli kadın ölümlerinin üstünün “intihar” olarak kapatıldığını vurgulayarak, şöyle devam etti:

“Ana akım medya başta olmak üzere birçok medya kurumu da bu doğrultuda haber yapıyor. Biz ‘bir kadın kırımı var’ dedikçe ilgili makamlar bunu kabul etmiyor. Yargılamaların da beklenildiği gibi olmaması, bu yetkili makamların kadın kırımı olduğunu kabul etmemesi ile birebir bağdaşıyor. İlgili kurumlar ortada bir kadın kırımı olduğunu kabul etse ve buna yönelik önlem alsa durum çok daha başka olacaktı. Fakat bunun yerine Türkiye’de geçen yıl itibarıyla bir ‘aile yılı’ ilan edildi. Hiçbir sorun yokmuş ve dışarıdan aileye bir müdahale varmış gibi... Aile yılından sonra gerçekleşen bazı kadın cinayetleri açısından da şüpheli kadın ölümlerini de basit aile içi anlaşmazlıkmış gibi göstermeye başladılar. Bu yürütülen politikalarla birebir örtüşen şeyler. Ancak ortada bir kadın kırımı var. Ve bunlar münferit olaylar değil. Bu sadece kadınların meselesi ya da kadınların güvenliği meselesi değil. Bu çok ciddi bir toplum sağlığı sorunu. Buradaki adalet konusu da tek başına kadınlara adalet durumu değil. Toplumun adalete olan inancını da zedeleyen bir durum.”

‘Karar verildikten sonra takibi yapılmalı’

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) kadın katliamlarında etkin soruşturma yürütülmesi noktasında daha önce Türkiye’yi mahkum ettiğini, gerekli mekanizmaların iyi işletilemediğini belirttiğini hatırlatan Medine Turantaylak, “İhmali olan kamu kurumlarının, kamu personellerinin yargılanması gereken durumlar var. Bir kadın karakola gelip sığınma evine gitmek istediğini söylüyor ve yanında küçük çocuğu varsa çocuğa ‘gidemezsin, sadece seni yalnız alabiliriz’ denmesi bir ihmaldir. Çünkü küçük çocuğuyla elbette gidebilir. Bu çok açıkken aksi yapıldığında günün sonunda çok daha kötü bir olay yaşandığında, o kadın öldürüldüğünde bu kamu personelinin de yargılanması gerekiyor. Kadınla muhatap olan bütün kamu personelinin hakikaten ilgili mevzuat ve yapılacaklar ile ilgili sil baştan tekrar eğitilmesi, bu konuda ayrıca çalışmalar yapılması gerektiğini düşünüyorum. Diğer taraftan 6284 sayılı yasa bakımından durumun sadece bir dosya olarak görülmemesi gerekiyor. Dosyalara bakıldığında iyi bir değerlendirme sonrası karar verilmesi gerekiyor. Ama biz maalesef bunları görmüyoruz. Bu açıdan bu kararlar verilerken değerlendirmelerin yapılmasının yanında kararlar verildikten sonra takibi meselesi var. İhlal oldu mu olmadı mı, ne durumda? Bunun etkin bir şekilde kamu kurumları tarafından takip edilmesi gerekiyor” diye konuştu.

‘Aflar failleri güçlendiriyor’

Yargının cezasızlık politikalarına dikkat çeken Medine Turantaylak, “Kadınlar erkekleri kıskandığı için öldürmüyor, ne hikmetse hep erkekler tahrik oluyor. Hep erkekler kıskanıyor ve erkekler buna dayanamayıp kadınları öldürüyor. Bu da bazı dosyalarda ‘haksız tahrik’ indirimine yol açıyor. Bu meselelerin çözülüp cezasızlık algısının da ortadan kaldırılması gerekiyor. Çünkü bu politikaların sonucunda fail ‘ben öldürürüm, şunu da söylerim, indirimden faydalanırım, kısa sürede dışarı çıkarım’ diyor. Ara ara gelen infaz düzenlemelerinde af, infaz indirimi gibi durumlarda kadına yönelik şiddet, kadın cinayeti dosyalarının bunlardan ayrı tutulması gerekiyor. Örneğin müebbet almış, 30 sene içeride kalacak fakat bir infaz yasasıyla birlikte 8 yıl sonra dışarı çıkıyor. Bu da ‘ben suç işlesem bile çok fazla ceza almam’ diye düşünmeye yol açıyor. Ve sonuç failler açısından güçlendirici oluyor. Tüm bu mekanizmalar gerektiği gibi işlediği takdirde etkili bir yol katedilebilir” dedi.

‘Aileler faili değil kadını suçluyor’

Wan’da adalete erişim mekanizmalarının problemli olduğunun altını çizen Medine Turantaylak, merkeze görece daha yakın yerlerin daha hızlı ulaşabildiğini ancak uzak ilçeler ve köylerin ulaşmasının çok daha zor olduğunu ifade etti. Medine Turantaylak şöyle konuştu: “Kamu kurumlarına güven meselesi de birçok durumu etkiliyor. ‘Koruyabilecekler mi, devamında ne olacak?’ kaygısı bu artışın sebeplerinden birkaçı. Genel olarak bütün Wan için söyleyemem ama kadınların sonradan ailelerinin baskısı sebebiyle şikayetten vazgeçtiğine çok sık rastlıyoruz. Aynı zamanda ailenin arkasında olduğu durumlarda şikayetçi olunduğunda çok daha güçlü hissediyorlar. Ancak sıklıkla başvuru yaparken gizlenmek istendiğini, eve tebligat gelmemesini, gelecek olursa şikayetçi olunmayacağı gibi durumlarla karşılaşıyoruz. Şikayetçi olunacaksa da failin de aile içinden biri olduğu vakalarda aile meclislerinin toplanıp kadının üzerinde baskı kurup, kadını toplumsal normlar üzerinden suçlayarak şikayetten vazgeçirip üstüne bir de suçlu ilan ettiği durumları da görüyoruz. Ve sıklıkla bu yönde başvurular alıyoruz.”