NAZİHA BOUSSAİD

Tunus – Tunus’ta Sesler Kadın Derneği, kadın katliamlarını belgelemek ve mevcut vakaları takip etmek amacıyla dijital bir platformu kullanıma açtı. “Belgelemenin olmaması değişimin önünde engeldir” ilkesinden hareketle hazırlanan platformda, kadın katliamlarının yalnızca rakamlardan ibaret olmadığına dikkat çekiliyor. Her vakanın arkasında yaşamı, hikâyesi ve toplumsal koşulları olan bir kadının bulunduğu ve bu hikâyelerin hafızadan silinmemesi gerektiği belirtiliyor.

‘Belgeleme, olgunun boyutunu anlamak için temel bir adım’

 

Sesler Kadın Derneği üyesi ve kadın katliamları dosyasından sorumlu Meryem El-Makni, kadın katliamlarını belgelemek amacıyla oluşturulan dijital platformun, ülkenin farklı bölgelerindeki vakaların interaktif harita üzerinden takip edilmesini sağladığını belirtti. Platform üzerinden mağdurlar, failler, cinayetlerin koşulları ve vakaların gerçekleştiği toplumsal bağlama ilişkin doğrulanmış verilere ulaşılabildiğini kaydeden Meryem El-Makni, şöyle konuştu:

“Verilerin doğru biçimde belgelenmesi, olgunun boyutunu ve gelişimini anlamak, gazetecilerin, araştırmacıların ve karar alıcıların yararlanabileceği güvenilir bilgiler üretmek açısından temel bir adımdır.”

Meryem El-Makni, Sesler Kadın Derneği’nin platformu Kef Kadın ve Yurttaşlık Derneği ile ortaklaşa oluşturduğunu belirtti. Refka Şerni’nin öldürülmesiyle sonuçlanan davanın ardından kaydedilen verilerin kadın katliamlarında sürekli bir artış olduğunu gösterdiğini ifade eden Meryem El-Makni, vaka sayısının 2018’de 6 iken 2024’te 25’e yükseldiğini söyledi.

Platformun amacının kadın katliamlarının münferit olaylar olarak ele alınmamasını sağlamak olduğunu belirten Meryem El-Makni, toplumsal cinsiyete dayalı şiddetin farklı biçimlerinden kadınları koruyabilecek kamu politikalarının oluşturulmasını hedeflediklerini ifade etti.

Tunus’ta ağustos ayında 4 kadın katliamı kaydedildi. Başkentteki Et-Tahrir Mahallesi’nde hamile bir kadın ile bir çocuk annesi katledildi. Burç et-Tavil’de bir kadın evli olduğu erkek tarafından kesici aletle katledildi. İki çocuk annesi Meryem Amir de kesici aletle evli olduğu erkek tarafından katledildi.

Sesler Kadın Derneği, Meryem Amir’in öldürülmesinin gerekli koruma mekanizmaları işletilmiş ve şiddet belirtileri yetkililer tarafından ciddiye alınmış olsaydı önlenebileceğini belirtti.

Sosyal krizlerin kadınlara yansıması

 

Hukuk alanında yüksek lisans yapan Meryem Şurabi, 2026 yazında yaşanan su ve elektrik kesintileri ile içme suyu sorunu gibi krizlerinde kadınlara yönelik şiddet olarak döndüğünü söyledi. Meryem Şurabi, yalnızca bir ay içerisinde 4 kadının evli oldukları erkekler tarafından katledildiklerini belirtti.

Meryem Şurabi, 58 sayılı yasanın önemine rağmen tek başına yeterli olmadığını belirterek, şiddetle mücadelenin yalnızca yasal düzenlemelerle sınırlı kalamayacağını, toplumun yaşadığı ekonomik ve sosyal baskıların da azaltılması gerektiğini vurguladı.

Kadınların maruz kaldıkları şiddet karşısında sessiz kalmasının şiddetin büyümesini kolaylaştırabileceğini dile getiren Meryem Şurabi, ilk şiddet belirtilerine müdahale edilmesinin önemli olduğunu söyledi. Failin herhangi bir yaptırımla karşılaşmaması halinde şiddetin tekrarlanabileceğine dikkat çeken Meryem Şurabi, bazı kadınların şikâyetlerinden vazgeçmesinin veya davalarını geri çekmesinin şiddetin tekrarlanmasının önünü açabildiğini ifade etti.

Meryem Şurabi, ülkede bir erkeğin eşinden “intikam almak” amacıyla çocuklarını katlettiğini, başka bir olayda ise bir babanın eşine sürekli şiddet uyguladıktan sonra kızına da işkence yaparak ölümüne neden olduğu vakaları örnek gösterdi.

Bu vakaların, kadınlara “eşinin çocuk sahibi olduktan sonra sakinleşmesini beklemeleri” yönündeki aile tavsiyelerinin gerçeği yansıtmadığını gösterdiğini belirten Meryem Şurabi, bazı durumlarda çocukların da annenin gördüğü şiddetin veya ona yönelik intikamın doğrudan mağduru haline geldiğini söyledi.

‘Kadın katliamları münferit değil’

Sosyolog Rahme Bin Süleyman, kadın katliamlarının ani bir öfke sonucu ortaya çıkan münferit eylemler olarak ele alınamayacağını belirtti. Rahme Bin Süleyman, kadın katliamlarının toplumsal ilişkilerdeki güç dengeleri, toplumsal cinsiyet rolleri, yetiştirilme biçimleri, ekonomik bağımlılık ve aile içinde şiddetin normalleştirilmesiyle şekillenen uzun bir sürecin en ağır aşaması olduğunu ifade etti.

Katliamların çoğunlukla psikolojik baskı, kontrol, aşağılama ve farklı şiddet biçimleriyle başlayan bir sürecin ardından geldiğini belirten Rahme Bin Süleyman, bu süreçte kadının kendi yaşamı hakkında karar verme gücünün aşındırıldığını söyledi.

Rahme Bin Süleyman, “sabır” ve “fedakârlık” beklentisinin kadınların davranışlarını sınırlayan ve şiddet içeren ilişkiden ayrılma ya da itiraz etme olanaklarını daraltan bir mekanizmaya dönüşebildiğine dikkat çekti.

‘Ekonomik güçlenme, karar verme gücüdür’

Kadınların ekonomik olarak güçlenmesinin yalnızca gelir elde etmek veya istihdama erişmek anlamına gelmediğini belirten Rahme Bin Süleyman, “Ekonomik bağımsızlık aynı zamanda kadının karar verme, müzakere etme, şiddet içeren bir ilişkiden ayrılma ve yaşamını yeniden kurma kapasitesini artırıyor” ifadelerini kullandı.

Kadınların ekonomik ve toplumsal bağımsızlığının güçlendirilmesi, koruma ve erken müdahale mekanizmalarının geliştirilmesi gerektiğini vurgulayan Rahme Bin Süleyman, “Aile içi şiddet özel alan meselesi olmaktan çıkarılarak izleme ve hesap verebilirlik gerektiren toplumsal ve kurumsal bir sorun olarak ele alınmalıdır” şeklinde konuştu.

Rahme Bin Süleyman’a göre asıl mesele, katliam gerçekleştikten sonra müdahale etmek değil, şiddetin normalleşmesine, sürmesine ve tırmanmasına olanak sağlayan yapıyı çözümlemek. Kadın katliamlarıyla mücadele, yalnızca sonucu ele almak yerine bu sonucu mümkün kılan toplumsal sürecin anlaşılmasını gerektiriyor.