BAHARİN LEHİB

Bamyan- Afganistan’ın Bamyan vilayetindeki dükkanlar ve küçük restoranların arasında yer alan bir tabela, birkaç kadının küçük bir bodrum katında açtığı ve Bamyan’a özgü yerel yemeklerin hazırlandığı restoranı işaret ediyor.

Az bir sermayeyle kurulan restoranın üç odası, Afganistan’a özgü sade ve yerel eşyalarla dekore edilmiş durumda. Restoranın müşterileri arasında çoğunlukla erkekler yer alıyor. Müşterilerin, Bamyan çarşısında çok sayıda restoran bulunmasına rağmen temizlik, uygun fiyatlar ve yerel yemekler nedeniyle burayı tercih ettikleri belirtiyor.

Restoranın başka bir bölümünde işlerin çoğunun yürütüldüğü küçük ve sade bir mutfak bulunuyor.

Masume Sadıki, restoranın faaliyetleri hakkında konuşmadan önce restoranın koşullarının iyi olmadığını ve röportaj yapmak için uygun bir yerlerinin bulunmadığını belirtti.

Hem gelir elde ediyorlar hem de kültürlerini tanıtıyorlar

Masume Sadıki, “Nurbend Ağıl” restoranının iki kadın kurucusundan biri. Restoranın kadınlar için sürdürülebilir bir gelir kaynağı oluşturmak, Bamyan’ın yerel kültürünü ve yemeklerini tanıtmak ve diğer kadınlara çalışma fırsatı sağlamak amacıyla açıldığını dile getiren Masume Sadıki, “Afganistan’ın mevcut koşullarında kadınlar için çalışmak çok zorlaştı. Çocuk sahibiyiz ve her zaman evin dışında çalışamıyoruz ama bir gelir kaynağına ihtiyacımız var” ifadelerinde bulundu.

Bamyan’ın yerel kültürünü korumanın da temel motivasyonlarından biri olduğunun altını çizen Masume Sadıki, “İkinci amacımız Bamyan’ın özgün kültürünü ve yemeklerini insanlara tanıtmaktı; yani Bamyan’ın özgün kültürünü yaşatmak. Üçüncü amacımız da diğer kadınlara çalışma imkanı sağlamaktı” sözlerine yer verdi.

Restoranın başlangıçta iki kadınla faaliyete geçtiğini dile getiren Masume Sadıki, şu anda bir kadın aşçı ve iki çırağın da restoranda çalıştığını söyledi. “Nurbend Ağıl” adının da Bamyan’ın yerel kültüründen alındığını kaydeden Masume Sadıki, bu ismin Hazaragi diline ait bir kelime olduğunu ve yemeklerin yerel olması ile restoranın kadınlara ait bir mekan olması nedeniyle bu adı seçtiklerini açıkladı.

Aşçılık, muhasebe ve garsonluk yapıyorlar

Sermaye yetersizliği, restorana yatırım yapan kadınların işlerin büyük bölümünü de kendilerinin üstlenmesine neden oluyor. Yemek yapma ve temizlikten garsonluk ve muhasebeye kadar birçok işi kendileri yapan kadınlar, buna rağmen küçük mekanlarına müşteri çekmeyi başarıyor. Masume Sadıki, bazı müşterilerin kadınların sunduğu temizlik ve hizmet kalitesini restoranı tercih etme nedenleri arasında gösterdiğini belirtti.

Kadınlar kısıtlamalar ile karşı karşıya

“Nurbend Ağıl”ın faaliyetlerini sürdürdüğü bir dönemde Afganistanlı kadınlar, son beş yılda eğitim, istihdam ve kamusal alana katılım konusunda geniş kapsamlı kısıtlamalarla karşı karşıya kaldı. Bu ortamda küçük işletmeler, bazı kadınlar için gelir elde etmenin yollarından biri haline geldi. Yeni raporlar da Afganistan iş gücü piyasasında kadınların payının ciddi şekilde azaldığını ve mevcut kısıtlamaların kadınların iş fırsatlarına erişimini zorlaştırdığını gösteriyor.

Bamyan’da da bazı kadınlar el sanatları dükkanları, terzilik ve üretim atölyeleri açarak kendileri ve diğer kadınlar için gelir oluşturmaya çalışıyor. Ancak kadın girişimciler, ulaşımın yanı sıra bazı pazarlar ve sergilere katılım konusunda da çeşitli kısıtlamalarla karşı karşıya.

Masume Sadıki, kadınların zorlu ekonomik koşullar karşısında çabalamaktan vazgeçmemesi gerektiğini belirterek, “Bu kötü ekonomik koşullarda çalışma imkanı zayıf; ancak aktif olmalı ve hem kendi ailemiz hem de diğer kadınlar için bir iş veya imkan yaratmaya çalışmalıyız. Uzun süre evde kalmak ve işsiz olmak kadınlar üzerinde daha fazla psikolojik baskı oluşturabilir. Zorluklarla karşılaşsanız bile bir işe başlamalısınız. Kendinize bir yol, bir faaliyet veya bir uğraş bulmaya çalışın” çağrısında bulundu.

Masume Sadıki, restoranı açmadan önce öğretmenlik yaptığını belirtti. Kadınlar için iş fırsatlarının daha da kısıtlandığı mevcut koşullarda Masume Sadıki ve ortağı, Bamyan çarşısındaki küçük bir bodrum katından kendileri ve birkaç kadın için ekonomik faaliyetlerini sürdürmenin yolunu arıyor.