ŞILÊR KOYE

Koye- Koye El Dokuma Halı Atölyesi, 1 Mayıs 1971 tarihinde kuruldu. Şu anda Koye kent merkezinde yer alıyor. Atölye halen faal durumda ve kadınlar burada çalışıyor. Bina büyük ölçüde korunmuş, sadece birkaç oda eklenmiş. Eskiden yaklaşık 300 kadın burada çalışırken aylık üretim 100 metreye yaklaşıyordu. Ancak bugün işletme yüzde 90 oranında küçülmüş durumda.

Halı dokuma sanatı Koye’de yarım asırdan fazla süredir devam ediyor. Bu atölye, yüzlerce kadın için hem bir geçim kaynağı hem de nefes alma alanı olmuş ve 55 yıldır faaliyet gösteriyor. Şu anda yaklaşık 30 kadın burada çalışıyor. Ancak emeklilik nedeniyle işçi sayısı azalıyor ve yeni personel alınmadığı için atölye yavaş yavaş boşalıyor.

‘Burası kadınlar için çok önemli’

Atölyede 13 yıldır çalışan Bahar Şêx Osman, iş ve atölye hakkında görüşlerini şöyle dile getirdi:

“Atölye 1971 yılında kurulmuş. O dönemde 9-10 yaşındaki genç kızlar bile alınırdı. Çalışma bugüne kadar sürdü. Ancak eski çalışanların çoğu emekli oldu ve 2013’ten beri yeni personel alınmadı. Bu yüzden çalışan sayısı eskisine göre çok azaldı. Eğer bu durum devam eder ve yeni personel alınmazsa atölye kapanacak. Oysa burası kadınlar için çok önemli bir yer. Maddi kazancın yanı sıra sosyal ve psikolojik açıdan da rahatlatıcı. Diğer kadınlarla birlikte olmak mutluluk veriyor. Şu anda çalışmak isteyen birçok kadın var ancak yeni personel alınmıyor.”

Bahar, başlangıçta işin kendisi için çok zor olduğunu, zamanla alıştığını ve şimdi işini sevdiğini belirtti ve şöyle devam etti:

“Kürdistan Bölgesi’nde hala Silêmanî, Hewlêr, Kesnezan, Şeqlawa ve Soran gibi şehirlerde bu tür atölyeler var. Kadınların diğer ülkelerde olduğu gibi evlerinde halı dokuması iyi olurdu ama bizim böyle bir imkanımız yok.”

‘Koye’nin birçok tarihi mekanını halılara işledik’

Bahar, büyük bir halının tamamlanma süresine de değinerek şöyle konuştu:

“Bazı büyük halıların tamamlanması bir yıl sürerken, küçük olanlar bir ayda bitiyor. Çalışmalarımızda Koye’nin birçok tarihi mekanını —örneğin karargâhlar ve dört kemerli yapılar— halılara dokuduk. Herkes bir fotoğraf getirirse biz onu halıya dönüştürebiliyoruz. Önce ipleri hazırlıyor, sonra şablon oluşturuyor ve talebe göre dokuyoruz. El dokuması halılarla piyasadaki makine halıları arasında büyük fark var. Bizimkiler tamamen el yapımı ve çok dayanıklıdır. Makine halıları ise fabrikalarda üretiliyor.”

‘Tarihi ve kültürel bir mekan’

Atölyede 18 yıldır çalışan Gulale Osman, halı dokumaya yeni başladığı dönemi anlatıyor. Gulale, başlangıçta işin kendisine çok zor geldiğini belirterek şöyle devam etti:

“Başta iş çok zordu, ‘Bunu öğrenemeyeceğim’ diyordum. Ama şimdi çok tecrübeliyim ve işimi seviyorum. Yaptığımız iş Kürt kültürünü yansıtıyor. Birçok kişi burayı görmeye geliyor. Okul ve üniversite öğrencileri de gelip halı dokumanın nasıl yapıldığını öğreniyor. Eskiden bu atölye kadınlara çok fazla istihdam sağlıyordu. Bazıları 9 yaşından itibaren çalışmaya başlıyor ve çoğu buradan emekli oluyordu. İşlerini seviyorlardı çünkü hem ekonomik açıdan faydalı hem de sosyal bir ortam sunuyordu.”

‘9 yaşımdan beri burada çalışıyorum’

Atölyenin işçilerinden Nemam Hemed Mustafa, Koye doğumlu ve 1979 yılında burada çalışmaya başlamış. Nemam şunları anlattı:

“9 yaşımdan beri bu atölyede çalışıyorum. Geldiğimde ablam burada çalışıyordu. Bana bir saat eğitim verdi ve işe alındım. O günden beri halı dokuyorum. İşimi seviyorum; kendi emeğinizle çalışmak çok güzel bir duygu. Kimseye bağlı olmadan geçiminizi sağlayabiliyorsunuz.”

‘Kullandığımız aletler zararlı olsa da çalışma kadınlar için gurur kaynağı’

Nemam, geçmişle bugünü şöyle karşılaştırıyor:

“Eskiden işimiz daha iyiydi. 200-300 kadın çalışıyordu. Maaşlarımız azdı ama kalabalık bir ekiptik. Sabah 8’den öğleden sonra 3’e kadar çalışıyorduk. Burada kantinimiz vardı, hep birlikte yemek yiyip eğleniyorduk. Fazla mesai için ödül alırdık. Çalışmak kadınlar için gurur kaynağıdır. Ancak halı dokumak çok zor bir iş. Makas, çekme ve çengel gibi kullandığımız aletler bazen yaralanmalara yol açıyor. Gözlerde zayıflama, sırt ağrısı ve çeşitli sağlık sorunları da kullanılan malzemelerden kaynaklanabiliyor.”