ŞİYA KOYİ

Koye- İran-ABD-İsrail savaşı ve bunun Federal Kürdistan’daki ekonomik yansımaları, gaz fiyatlarının artmasına ve bazı bölgelerde gazın tamamen bulunamamasına yol açtı. Yakıt krizinin doğrudan etkilediği kesimlerin başında ev ekmeği üretimi yapan kadınlar geliyor. Üretimin gazla yapılması nedeniyle birçok kadın üretimi azaltmak ya da tamamen durdurmak zorunda kaldı. Fırınlarda çalışan 14 kadından bazılarının işsiz kaldığı belirtilirken, üretim kapasitesi de önemli ölçüde düştü.

Koye ve çevresinde yaşayan kadınlar, geleneksel yöntemlerle “tirî ekmeği”, “Kürt ekmeği” ya da “ev ekmeği” olarak bilinen ürünleri hazırlayarak geçimlerini sağlıyor. Aralarında yaşlı kadınların yanı sıra gençler ile üniversite ve enstitü mezunlarının da bulunduğu bu üretim alanları, hem kadınların ekonomik yaşamını ayakta tutuyor hem de Kürt ekmeğinin geleneksel biçimde sürdürülmesine katkı sunuyor.

Ancak artan gaz maliyetleri üretimi sürdürülemez hale getirdi. Kadınlar, fiyat artışına rağmen ekmeğe zam yapmak istemediklerini ancak maliyetler nedeniyle buna mecbur kaldıklarını belirtiyor. Gazın yeniden temin edilmesi ve fiyatların düşmesi halinde üretime tam kapasite dönmeyi hedeflediklerini ifade eden kadınlar, aksi halde hem geçim kaynaklarının hem de geleneksel ekmek üretiminin tehlikeye gireceğini vurguluyor.

‘Gaz olmadığı için çalışmayı sürdüremiyoruz’

14 kadının çalıştığı Ronak Tirî Ekmeği adlı fırının işletmecisi olan Perjin Tahir, yaşanan krize değinerek, “Bu fırını 2015’te kurdum. Koye’de tirî ekmeğine özel en eski ekmek üretim yerlerinden biri sayılıyor. Ancak şu anda gaz bulunamaması sorunu yaşıyoruz. Bu nedenle çalışmalarımızı sürdüremiyoruz” dedi.

‘Kadından bazıları işsiz kaldı’

Perjin Tahir, ekmek yapmanın kadınlar için zor bir iş olduğunu ancak kadınların bu işle gurur duyduğunu belirterek şunları söyledi:

“Bizim fırınımızda 14 emekçi kadın çalışıyor. Bu kadınlar hem kendilerinin hem de ailelerinin geçimini sağlıyor. Aynı zamanda birlikte çalışmaktan da belli ölçüde keyif alıyorlar. Çünkü kendi emekleriyle çalıştıklarını ve geçimlerini sağladıklarını hissediyorlar. Ancak gaz fiyatlarının artması nedeniyle işsiz kalmaya başladık. Tüm kadınları yeniden işe alamıyoruz. Ramazan Bayramı’ndan sonra üç hafta boyunca dükkanımızı kapatmıştık. Şimdi müşterilerimizin yoğun talebi üzerine açabildik. Buna rağmen gördüğünüz gibi sadece birkaç kadın çalışabiliyor. Gazın pahalı olması nedeniyle hepsini geri alamıyoruz. Ekmek de zamlandı; daha önce 50 ekmek 16 bin dinardı, şimdi 20 bin oldu.”

‘Kadınların desteklenmesi gerekiyor’

Perjin Tahir, daha önce günlük 15 tüp gaz doldurduklarını ancak şimdi yalnızca 8-9 tüp doldurabildiklerini söyledi. Her bir tüpün 25 bin dinara doldurulduğunu belirten Perjin Tahir, bazen gazın da bulunamadığını ifade etti. Yetkililerden hiçbir destek görmediklerini dile getiren Perjin Tahir, “Bizim gibi insanların çalıştığı bu tür yerlerin kamu yararı taşıdığı göz önünde bulundurularak desteklenmesi gerekiyordu. En azından temsilciler aracılığıyla gaz temin edilmesi için yardım yapılabilirdi. Ancak ne yazık ki kimse yardımcı olmuyor. Hiç olmazsa günlük 5-6 tüp gazın temin edilmesi bile bizim için yeterli olurdu” dedi.

Müşterilerin ekmek fiyatlarının artmasına tepkisine ilişkin de konuşan Perjin Tahir, “Müşterilerimiz anlayışlı. Ekmeğin pahalanmasının bizim hatamız olmadığını biliyorlar. Biz de ekmeğin pahalanmasını istemiyoruz. Ancak bu durum halkı da ciddi şekilde etkiledi. Eskiden 50 ekmek alanlar şimdi 25 ya da daha az alıyor. Herkes şartların düzelmesini ve durumun normale dönmesini bekliyor” şeklinde konuştu.

‘Geçimimiz bu ekmek yapımına bağlı’

Fırında çalışan kadınlardan Bahar Hemed, yüzünün görünmesini istemedi. Öncelikle kendilerine çalışma imkânı sağladığı için işletme sahibine teşekkür eden Bahar Hemed, “Biz burada 14 kadınız ve geçimimiz bu ekmek yapımına bağlı. Herhangi bir maaşımız yok. Daha önce ‘dul maaşı’ olarak 150 bin dinar alıyordum, o da kesildi. Artık hiçbir gelirim yok. Bu ekmek yapımı olmasa kendi masraflarımı karşılayamam. Bu nedenle her zaman teşekkür ediyorum. Yaklaşık altı yıldır geçimimi bu işten sağlıyorum” dedi.

Bahar Hemed konuşmasının sonunda şunları söyledi: “Eğer bu ekmek yapımı durursa benim yapabileceğim başka bir iş yok. Burada hamur hazırlanıyor, ben de hamuru açıp ekmek yapıyorum. Ancak bu iş benim yaşımdaki biri için oldukça ağır. İlgili kurumlara çağrıda bulunuyorum; bize destek olsunlar, işletme sahibine gaz temin ederek yardımcı olsunlar. Böylece hem onlar işsiz kalmaz hem de bizim geçimimiz sağlanmış olur.”